Farklı analitik hiyerarşi süreci yöntemlerinin heyelan duyarlılığı haritalamalarındaki etkinliğinin araştırılması

Diğer tüm doğa kaynaklı afetlerde olduğu gibi, heyelanlarla ilgili yapılan çalışmalar, heyelanlara hazırlıklı olunmasında ve heyelanlara karşı dirençliliğin arttırılmasında önemli adımlardır. Heyelan çalışmalarının önemli bir aşaması olan heyelan duyarlılık analizlerinde Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP), frekans oranı ve lojistik regresyon vb. gibi farklı yöntemler kullanılmaktadır. Bu tez çalışmasında, heyelan duyarlılık haritalarının oluşturulmasında veriye dayalı daha nesnel yeni bir yaklaşım olarak, bulanık ilişkilerin AHP yöntemine entegre edilmesi ve uygulanmasına yönelik araştırmalar yapılmıştır. İlk olarak, analizler için Muğla iline bağlı Seydikemer ilçesi sınırları içerisinde kalan yaklaşık 300 km2'lik çalışma alanının heyelan envanter haritası güncellenmiş, güncel veriler Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) ortamına aktarılmıştır. Topoğrafik yükseklik, yamaç eğriselliği, yamaç eğimi, bakı, sediman taşıma kapasitesi, akış gücü indeksi, nemlilik indeksi, faya uzaklık, drenaja uzaklık ve sırtlara uzaklık olmak üzere 10 parametreye ait parametre haritaları da oluşturularak veri tabanı hazırlanmıştır. Heyelan duyarlılık haritalarının oluşturulmasında kullanılan, AHP ve bulanık mantık yöntemlerinin kombinasyonu olan F-AHP (Bulanık AHP) yöntemlerinden (Bulanık Genişletilmiş Analiz Yöntemi (FEA) ve Bulanık Geometrik Ortalama Yöntemi (FGM) farklı olarak, bu çalışmada veriye dayalı bir model oluşturmak amacıyla bulanık ilişkilerin AHP ile birlikte uygulanabilirliği araştırılmıştır. Bu amaç doğrultusunda, bulanık ilişkilerle entegre AHP yöntemine (FR-AHP) göre heyelan duyarlılığı analizleri gerçekleştirilmiştir. Uzman görüşü yerine, veriye dayalı bulanık ilişkiler ile belirlenen ikili karşılaştırma değerleri, doğru kıyas yapılması açısından FGM ve FEA yöntemleri ile heyelan duyarlılık haritası oluşturulmasında da kullanılmıştır. Ayrıca, uzmanın modellemenin başlangıç aşamasında parametre önceliklerini belirlediği Modifiye Analitik Hiyerarşi Süreci (M-AHP) yöntemine göre de heyelan duyarlılık haritası oluşturulmuştur. Oluşturulan dört heyelan duyarlılık haritasının performans değerlendirme hesaplamalarına göre, AUC değerleri FEA yöntemi için 0.747, FR-AHP yöntemi için 0.739, FGM yöntemi için 0.738 ve M-AHP yöntemi için 0.727 olarak belirlenmiştir. Elde edilen bu veriler ışığında, heyelan duyarlılık analizlerinde kullanılan bazı parametrelerin etkilerinin uzman görüşüne göre değerlendirilmesindeki kısıtlar da düşünüldüğünde FR-AHP yöntemi, uygulanabilirliği ve yüksek performans değeri ile heyelan duyarlılık haritalarının oluşturulmasında kullanılabilecek, veriye dayalı daha nesnel bir yöntem olarak değerlendirilmiştir.