Farklı sıcaklıkların Phlebotomus tobbi Adler, Theodor & Lourie, 1930 (Diptera: Psychodidae) üzerindeki etkisinin hayat tablosu verileri ve gün-derece modeliyle analizi

Kum sinekleri, insan ve hayvan sağlığını tehdit eden en önemli protozoon hastalıklardan biri olan Leishmaniasis'in bilinen tek vektörü olduğu gibi, Bartonellosis ile Kum Sineği Ateşi etkenlerinin de vektörlüğünü yaptığı bilinmektedir. Türkiye de dahil olmak üzere Akdeniz Havzası'nda Leishmania infantum, Nicolle, 1908 kanıtlanmış vektörü olan Phlebotomus tobbi Adler, Theodor ve Lourie, 1930, ülkemizde oldukça geniş bir yayılım alanına sahiptir. Bu çalışmada, farklı sabit sıcaklık koşullarına maruz bırakılmış olan ergin P. tobbi bireyleri için hayat tabloları oluşturulmuş, bu koşulların ergin öncesi dönem üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Laboratuvar koşullarında 18 °C, 23 °C ve 27 °C sabit sıcaklık koşullarında yetiştirilen P. tobbi kohortları için ergin ömür uzunluğu, doğal artış kapasitesi, net üreme oranı ve jenerasyon süresi elde edilmiş, türe özgü gelişme basamağı sıcaklığı ve termal konstant değerleri her bir gelişim evresi için tespit edilmiştir. Sıcaklık artışı ile birlikte doğal artış kapasitesi ve net üreme oranı değerlerinde de bir artış gözlenmiş, jenerasyon süresi ve ergin ömür uzunluğu ise kısalmıştır. Gelişme basamağı sıcaklıkları yumurta, larva, pupa için sırasıyla 20.29 °C (39.34 Gün-Derece), 10.58 °C (454.40 Gün-Derece) ve 18.05 °C (77.49 Gün-Derece) olarak bulunurken, bir jenerasyonun tamamlanması için gerekli minimum sıcaklığın 16.35 °C (641.51 Gün-Derece) olduğu belirlenmiştir. Bu tez çalışması ile birlikte P. tobbi'ye ait hayat tablosu parametreleri ve türe özgü termal konstant ile gelişme basamağı sıcaklığı değerleri ilk kez ortaya konmuştur. Çalışmadan elde edilen verilerin, P. tobbi'nin popülasyon biyolojisi ile ilgili çalışmalara, kum sineği kaynaklı hastalıkların görüldüğü bölgelerde gerçekleştirilecek olan epidemiyoloji ve vektör kontrolü çalışmalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.