Farklı sosyo-ekonomik düzeylerde demografik değişkenlerin birinci basamak sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesine etkisi

Amaç: Bu çalışmanın amacı, bireylerin birinci basamak sağlık hizmetlerini nasıl değerlendirdiğini belirlemek ve demografik özelliklerin bu değerlendirmeler üzerindeki etkisini incelemektir. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırma, Muş ilinde sosyoekonomik düzeyi farklı iki aile sağlığı merkezi bölgesinde, Temmuz 2024-Haziran 2025 tarihlerinde yürütülmüştür. Toplam 748 birey çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler, yüz yüze görüşme yöntemiyle Sosyo-Demografik Özellikler Bilgi Formu ve Birinci Basamak Sağlık Hizmeti Değerlendirme Gereci ile toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, t testi, Mann Whitney U, ANOVA, Kruskal Wallis ve korelasyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 39,73±16,32'dir. Katılımcıların yaş ortalaması 39,73±16,32'dir. Demografik özelliklere göre; erkekler Kültürel Uyum alt boyutu (p=0,002), kadınlar ise Hizmetin Koordinasyonu alt boyutundan (p=0,012) daha yüksek puan almıştır. Eğitim düzeyi düşük, sosyal güvencesi olmayan ve geliri giderinden az olan bireylerin Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri ve Genişletilmiş Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri puan ortalamaları diğer gruplara göre anlamlı şekilde daha yüksektir. (p<0,05). Kronik hastalığı olanlar Hizmetten Faydalanma, Hizmete Erişim, Sunulan Hizmetler ve Aile Merkezli Hizmet boyutlarında; evliler ise Hizmete Erişim, Mevcut Hizmetler ve Toplumsal Kapsayıcılık ve Katılım boyutlarında daha yüksek puanlara sahiptir. Bekârlar Kayıt/Bilgi Koordinasyonu'nda daha yüksek puan almıştır. Sosyoekonomik düzeyi düşük Güzeltepe ASM bölgesindeki katılımcıların, Hizmetten Faydalanma, Hizmete Erişim ve genel puanları, Merkez 1 Nolu Aile Sağlığı Merkezi'nde yaşayanlara göre anlamlı olarak daha yüksektir. Sonuç: Bulgular, demografik faktörlerin ve bölgesel sosyoekonomik farklılıkların, birinci basamak sağlık hizmetlerine yönelik algı ve değerlendirmeler üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi olduğunu göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Birinci basamak, Halk sağlığı hemşireliği, Hizmet değerlendirme, Sağlık hizmetleri