Faydacı gelenek ve Mihael J. Sandel'in faydacılık eleştirisi

İnsan davranışlarının temel motivasyonunu genellikle fayda düşüncesi oluşturur. Doğası gereği insan, biyolojik olarak hayatta kalmaya, mevcut refah düzeyini arttırmaya ve mutlu olmaya çalışır. Bu nedenle kendisine fayda sağlayacak eylemler yapar, zarar verecek olanlardan kaçınır. Kişilerin fayda taleplerini ılımlı düzeyde tutması halinde bir problem ortaya çıkmayacaktır. Ancak bunun fetiş haline getirilip bu süreçte diğer şeyleri kişilerin kendi faydası için araçsallaştırması, sömürmesi ve kolonize etmesi tartışma ve çatışmaları da beraberinde getirmektedir. Bu nedenle faydacılık teorisi tarih boyunca birçok tartışmaya ve teoriye konu olmuştur. Antik Yunan döneminde Demokritos, Aristippos ve Epikuros, Yeni ve Yakın Çağlarda başta Jonh Locke, Thomas Hobbes, David Hume, İmmanuel Kant, Jeremy Bentham ve John Stuart Mill, günümüzde de Michael J. Sandel gibi birçok düşünür fayda kavramı üzerinde tartışmış, faydacı teorinin gelişiminde gerek tezleri ile gerekse anti tezleri ile katkıda bulunmuşlardır. Fayda sağlama amacıyla gerçekleştirilen eylemlerin başka insanlara zarar verebileceği hususu, bireysel hak ve özgürlükleri ihmal etmesi, ahlaki normları göz ardı etmesi gibi onarılması gereken konular tartışmaların odak noktasını olmuştur. Bu çalışmada ilk olarak faydacı teorinin Antik Yunan döneminde ortaya çıkışı incelenecek ve bu çerçevede günümüze kadar süre içerisinde farklı dönemlerde geçirdiği evrimlere değinilecektir. Daha sonra Faydacı Teoriye yöneltilen eleştiriler gözden geçirilecek ve son olarak Michael J. Sandel'in görüş ve eleştirileri irdelenecektir.