Feminist düşüncenin İslâmî izdüşümleri: Fatima Mernissi

Tez çalışması, feminist düşüncenin toplumsal adalet ve toplumsal cinsiyet eşitliği söylemlerinin Faslı sosyolog Fatima Mernissi'nin görüşlerindeki İslami izdüşümlerle ilişkilerini değerlendirmektedir. Mernissi, feminist olarak tanımlanmayı kabullenmemekle birlikte, feminist söylemin sunduğu fikirleri benimsemiştir. Görüşlerinde feminist söylemin etkileri görülse de, Mernissi'nin Müslüman kadınların özgürleşme mücadelesini, Batı dünyasındaki kadınların konumlarıyla karşılaştırdığı görülmektedir. İslam dünyasında kadınların, geleneksel değerlerin ataerkil formlarıyla pasifleştirilmesine karşı başta hadis rivayetlerindeki zayıf temellere eleştiriler yöneltmiştir. İslam dünyasında Hz. Peygamberin kendi eşlerine yönelik olumlu tutumlarıyla kadını aşağılayan hadis rivayetleri arasındaki çelişkileri vurgulamıştır. Binbir Gece Masallarındaki Şehrazat örneğinden yararlanarak Doğu'nun güçlü kadınlarının Mernissi'nin düşünce dünyasına ve kadın algısına etkilerini açıklamaktadır. Sanılanın aksine, yaşadığı coğrafyada ve sözlü kültürde aklı önemseyen kadınların güçlü duruşa sahip olduklarını vurgulamaktadır. Mernissi'nin, toplumda kadının ezilmesine neden olan sorunları sadece eleştiren, toplumun fotoğrafını çekmekle yetinen bir akademisyen olmadığı, aklı ve bilgiyi ön plana çıkararak problemlere çözüm yolları aradığı, çözüm önerileri ürettiği örnekleri çalışmamızda ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Mernissi'nin eleştirdiği Doğu'da ve Batı'da kadınların önüne konulan mekân, zaman sınırına dikkat çekilmeye çalışılmıştır. Kadınların önüne konulan Doğuda mekân Batıda zaman sınırını akıl ve bilgiden alınan güçle aşmanın imkânları Mernissi'nin sunduğu çözüm önerileri üzerinden aranmıştır. Bu bağlamda Mernissi'in önerdiği, oluşturmaya çalıştığı güçlü kadın kimliğinin sadece Doğu kadınına değil, aynı zamanda Batı dünyasının kadınına ilham olabileceği akıl ve bilgi ekseninde ele alınmıştır. Bu anlamda tez çalışmasında özgürlük arayışında nereden kimden kaynaklanırsa kaynaklansın, herhangi bir dayatamaya boyun eğmeyen kadınlara aklın ve bilginin rehber olabileceği düşünülmektedir. Araştırma sonucunda Doğu'da mekana, Batı'da zamana hapsedilmek istenen kadınının özgürlük yolunun bilgi ve akıl ile donatılmak olduğunu her iki kültürü yakından tanımış bir entelektüel olarak Mernissi'nin bütün dünya kadınlarına yaşayarak ve yazarak göstermeye çalıştığını belirtmeliyiz.