Fen bilgisi öğretmen adaylarının mikroplastik kirliliği farkındalık ve çevre sorunlarına yönelik davranış düzeylerinin belirlenmesi

Plastik üretimi ve kullanımının hızla artması, plastiklerin çevresel etkilerini de artırmaktadır. Plastiklerin çözünmez ve doğada uzun süre bozulmaz olması, özellikle denizlerde ve diğer doğal ortamlarda ciddi kirliliklere neden olmaktadır. Plastik atıkların çevresel etkileri, özellikle mikroplastiklerin oluşumuyla daha da karmaşık bir hal almaktadır. Çevredeki plastikler; doğal olarak rüzgar, hava, güneş ışığı, sulardaki dalga,akıntı,gel-git,tuzluluk,canlı faaliyetleri gibi etkilerle ve çeşitli antropojenik etkilerle parçalanarak mikroplastiklere dönüşmektedir. Öğretmenler mikroplastik kirliliği konusunda toplumsal bilinç ve farkındalık düzeyini artırarak, gelecek nesillerin çevre konularına daha duyarlı olmalarını sağlayabilir. Bu nedenle çalışmada; gelecek nesilleri yetiştirecek öğretmen adaylarının mikroplastik konusundaki farkındalık düzeylerinin ve çevre sorunlarına yönelik davranışlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Nicel araştırma yöntemlerinden tarama (betimsel) modeli kullanılarak yürütülen çalışmanın çalışma grubunu; 2022-2023 eğitim-öğretim yılında bir devlet üniversitesinin Fen Bilgisi Eğitimi Anabilim Dalı'nda öğrenim gören her sınıf düzeyinden toplam 93 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Çalışmada veri toplama aracı olarak "Kişisel Bilgi Formu", "Mikroplastik Kirliliği Farkındalık Ölçeği" ve "Çevre Sorunlarına Yönelik Davranış Ölçeği" kullanılmıştır. İstatiksel analizler için SPSS programı kullanılmıştır. Araştırmadaki değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Shapiro-Wilk testi ile incelenmiştir. Mikroplastik Kirliliği Farkındalık Ölçeği ve Çevre Srounlarına Yönelik Davranış Ölçeği verilerinin normal dağılım göstermediği görülmüştür. Normal dağılıma uygunluk göstermeyen sürekli değişkenler ortalama (sıralar toplamı) değerleriyle ifade edilmiştir. Normallik testi sonucuna göre iki grup arasında yapılan karşılaştırmalarda Mann Whitney U testi, ikiden fazla grup karşılaştırmaları için Kruskal Wallis H testi kullanılmıştır. Araştırmanın bulguları incelendiğinde, çalışmaya katılan fen bilgisi öğretmen adaylarının mikroplastik kirliliğine yönelik farkındalık düzeylerinin yüksek olduğu görülmüştür. Öğretmen adaylarının mikroplastik kirliliğine yönelik farkındalık düzeylerinde cinsiyet, baba eğitim düzeyi, anne eğitim düzeyi, yaşadığı yerleşim birimi ve çevreye yönelik yayın takip durumu değişkenlerine göre anlamlı farklılık olmadığı belirlenmiştir. Ancak sınıf düzeyi, yaş dağılımı ve çevre eğitimi dersini alma durumu bakımından anlamlı farklılık bulunmuştur. Öğretmen adaylarının sınıf düzeyleri arasında mikroplastik kirliliğine yönelik farkındalık düzeyleri karşılaştırıldığında, sınıf düzeyi arttıkça mikroplastik kirliliğine yönelik farkındalık düzeylerinde artış olduğu görülmüştür. Ayrıca çevre eğitimi dersi alan öğretmen adaylarının mikroplastik kirliliğine yönelik farkındalıkları daha yüksek bulunmuştur. Araştırmadaki diğer ölçek bulguları incelendiğinde, çalışmaya katılan fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik davranış düzeylerinin genel olarak orta düzeyde olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışmaya katılan fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik davranış düzeyleri ile öğretmen adaylarının cinsiyetleri, sınıf düzeyi, yaş dağılımı, baba eğitim düzeyi, anne eğitim düzeyi, yaşadığı yerleşim birimi, çevre eğitimi dersini alma durumu ve çevreye yönelik yayın takip durumu değişkenleri ile arasında anlamlı farklılık olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmaya katılan fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik davranışları ile mikroplastik kirliliğine yönelik farkındalıkları karşılaştırıldığında ise aralarında düşük düzeyde pozitif yönlü ilişki olduğunu görülmüştür. Mikroplastik kirliliği küresel çapta ciddi bir sorun haline gelmiştir ve bu konuda eğitim ve farkındalığın artırılması önemlidir. Bu bağlamda mikroplastik kirliliği hakkında bilgilendirici derslerin ve materyallerin müfredatlara dâhil edilmesi önerilmektedir.