Fen bilimleri öğretmenlerinin 2061 yılında taşıması gereken yetkinlikler: Bir Delphi analizi

Bu araştırmanın amacı, 2061 yılında fen bilimleri öğretmenlerinin sahip olması gereken yeterlikleri kapsamlı bir biçimde belirlemektir. Teknolojinin hızlı gelişimi, dijitalleşme ve yapay zekâ uygulamalarının eğitim sistemini dönüştürdüğü günümüzde, öğretmenlerin yalnızca teknik becerilerle değil, aynı zamanda bilimsel, etik ve insani yönleriyle de donanımlı olmaları gerekmektedir. Bu bağlamda, geleceğin eğitim sisteminin ihtiyaç duyacağı fen bilimleri öğretmen profiline dair öngörülerin sistematik biçimde ortaya konması, bu çalışmanın temel gerekçesini oluşturmuştur. Araştırmada karma yöntem deseni benimsenmiş, düzenlenmiş Delphi tekniği temel alınarak nitel ve nicel veriler bir arada toplanmıştır. Süreç, iki tur Delphi uygulamasını içermektedir. İlk olarak, uzmanlarla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla nitel veriler toplanmış ve içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bu analiz sonuçları doğrultusunda oluşturulan 5'li Likert tipi anket, ikinci aşamada katılımcılara sunulmuş ve elde edilen nicel veriler SPSS yazılımı ile değerlendirilmiştir. Uzlaşı düzeyinin belirlenmesinde medyan (Mdn), çeyrekler arası genişlik (IQR) ve standart sapma (SS) değerleri dikkate alınmış; uzlaşı için medyan ≥ 4, IQR ≤ 1, standart sapma ≤ 1 ve en az %80 uzlaşı oranı kriter olarak benimsenmiştir. Uzlaşı sağlanan 33 yeterlik maddesi tespit edilmiştir. Araştırmanın katılımcılarını; fen eğitimi, öğretmen eğitimi ve eğitimde gelecek öngörüleri alanlarında uzmanlaşmış akademisyenler ile Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı kurumlarda görev yapan deneyimli fen bilimleri öğretmenleri oluşturmaktadır. Katılımcıların belirlenmesinde, amaçlı örnekleme yöntemlerinden biri olan maksimum çeşitlilik örneklemesi tercih edilmiştir. Bu yöntem doğrultusunda farklı yaş, uzmanlık alanı, mesleki unvan ve görev yapılan kuruma göre çeşitlilik gösteren bireylerin görüşlerinden yararlanılarak zengin ve temsil gücü yüksek bir veri seti elde edilmiştir. Katılımcılar bilgi açısından zengin, konuya derinlikli katkı sunabilecek kişiler arasından seçilmiş olup; çoğunluğu Afyonkarahisar olmak üzere Aydın, Gaziantep, Düzce, Denizli ve İstanbul illerinden toplam 24 uzmandan oluşmaktadır. Delphi süreci sonunda, 2061 yılı fen bilimleri öğretmen yeterlikleri sekiz tema altında toplanmıştır: Teknoloji Kullanım Yeterliliği (5 madde), Disiplinler Arası Çalışma Becerisi (4 madde), Öğrenci Merkezli Öğretim ve Rehberlik (5 madde), Değerler Eğitimi ve Bilimsel Etik (5 madde), Küresel ve Sosyal Değişimlere Uyum Sağlama (4 madde), Dijital ve Fiziksel Sınıf Yönetimi Becerileri (4 madde), Ölçme ve Değerlendirme Yeterliliği (3 madde) ve Yaşam Boyu Öğrenme ve Mesleki Gelişim (3 madde). Araştırma sonuçları, öğretmen yetiştirme programlarının geleceğin ihtiyaçları doğrultusunda yeniden yapılandırılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Özellikle teknoloji entegrasyonu, disiplinler arası düşünme, öğrenci odaklı öğretim, bilimsel etik ve öngörüsel düşünme gibi alanlarda öğretmenlerin desteklenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, öğretmen yetiştirme süreçlerinde yenilikçi ve vizyoner yaklaşımlara ağırlık verilmesi, hizmet içi eğitim programlarının yeniden tasarlanması ve öğretmenlerin yaşam boyu öğrenme süreçlerine aktif biçimde katılımının sağlanması önerilmektedir. Elde edilen bulgular, yalnızca mevcut uygulamalara değil, aynı zamanda eğitim sisteminin gelecekteki tasarımına da ışık tutabilecek niteliktedir.