Fen bilimleri öğretmenlerinin ve 8. sınıf öğrencilerinin mevsimlerin oluşumu konusuna yönelik zihinsel modelleri: Bir durum çalışması

Bu araştırmada fen bilimleri öğretmenlerinin ve 8. sınıf öğrencilerinin mevsimlerin oluşumu konusuna yönelik zihinsel modellerini belirleme amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden, durum çalışması yönteminin iç içe geçmiş tek durum deseni ile yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubu 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Malatya ilinin merkez ilçesinde, üç ayrı ortaokulda görev yapan 3 fen bilimleri öğretmeni ve bu öğretmenlerin her birinin 6 öğrencisi olmak üzere toplam 18, 8. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Çalışmanın verileri araştırmacı tarafından uzman görüşleri alınarak geliştirilen öğretmen zihinsel model belirleme formu ve öğrenci zihinsel model belirleme formu olmak üzere iki adet yarı yapılandırılmış görüşme formu ile öğretmen sınıf içi gözlem formunun kullanılmasıyla toplanmıştır. Öğrenci görüşme formundaki sorular 8. sınıf Fen Bilimleri Öğretim Programı'ndaki kazanımlar doğrultusunda 7 açık uçlu sorudan oluşmaktadır. Öğretmen görüşme formundaki sorular ise yine aynı doğrultuda 2 açık uçlu sorudan oluşmaktadır. Öğrencilerin ve öğretmenlerin görüşme formuna verdikleri yanıtlardan benzer olanlar aynı temalar altında toplanarak frekans tabloları oluşturulmuştur. Öğrencilerin sorulara vermiş oldukları yanıtlardan (açıklama, çizim ve oyun hamuru ile model yapma) öğrencilerin zihinsel modellerine ulaşılmıştır. Aynı şekilde öğretmenlerin sorulara vermiş oldukları yanıtlardan (açıklama ve çizim) öğretmenlerin zihinsel modellerine ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular sonucunda öğrencilerden hiçbirinin mevsimlerin oluşumu konusuna yönelik bilimsel modellere sahip olmadığı görülmüştür. Öğrencilerin büyük çoğunluğu (%88.9) bu konuda hakkında sentez zihinsel modellere sahipken, az sayıda öğrencinin (%11.1) ilkel zihinsel modellere sahip olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenlerin hiçbirinin ise bu konu hakkında ilkel modele sahip olmadığı, bir öğretmenin bilimsel modele, iki öğretmenin ise sentez modellere sahip olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda öğrencilerde literatürde tespit edilen bilgi eksikliklerinin devam ettiği, buna ek olarak literatürde rastlanılmayan bu konu hakkındaki bazı bilgi eksikliklerinin varlığı (aydınlanma çemberi) tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler: Durum Çalışması, Zihinsel Model, Astronomi Eğitimi, Fen Bilimleri Öğretmenleri, Mevsimlerin Oluşumu, Ortaokul Öğrencileri