Fen ve teknoloji öğretmen adaylarının nükleer enerjinin riskleri ve faydaları hakkındaki düşüncelerine farklı bilgi kaynaklarının etkileri

Sosyobilimsel konular her geçen gün medyada daha fazla yer almakta ve insanlar arasında tartışmalara neden olmaktadır. Bu tip konular fenin teknoloji ve sosyal yaşam ile ilişki kurduğu konulardır. Bu tip konularda karar verirken bireylerin risk-fayda analizleri yaptıkları gözlemlenmektedir. Ayrıca bireyler bu tip konularda farklı bilgi kaynaklarına maruz kalmakta ve bu kaynaklar onların muhakemelerini ve karar verme mekanizmalarını etkilemektedir. Yapılan çalışmada sosyobilimsel bir konu olan nükleer enerjinin riskleri ve faydaları ile ilgili olarak fen ve teknoloji öğretmen adaylarının düşünceleri incelenmiş ve bu düşüncelere farklı etkileri test edilmiştir. Bu amaçla öncelikle Türkiye'de nükleer enerji hakkındaki farklı paydaşlardan Devlet Destekli Elektrik Üretim Şirketi (DDEŞ) ve Mersin Tema temsilcileri ile bağımsız bir üniversitede nükleer enerji üzerine çalışan bir bilim insanı ile bir muhalefet partisinde enerji komisyonlarında görev alan bir başka bilim insanı ile görüşmeler yapılmış ve bu görüşmelerden nükleer enerjinin riskleri ve faydaları ile ilgili 40 maddelik bir ölçek (NERF1) geliştirilmiştir. Bu ölçek Ahi Evran Üniversitesi Fen ve Teknoloji Öğretmenliği ABD'da okuyan toplam 222 öğretmen adayına uygulanmıştır. Yaklaşık iki aylık bir aradan sonra NERF1,ön kısmında farklı bilgi kaynakları ile yapılan görüşmelerin transkripleri olacak şekilde (NERF2) yeniden uygulanmış ve bu bilgi kaynaklarının öğretmen adaylarının risk ve fayda algılarına olan etkileri `duygu heuristik' adlı risk algısı teorisi çerçevesinde incelenmiştir.Çalışmanın sonuçlarına göre `fayda yüksek' bilgi kaynakları olan DDEŞ ve Üniversite-bilim insanı Tema'da duygu heuristiğe uygun olarak fayda algıları artarken risk algıları azalmıştır. 'Risk yüksek' bilgi kaynaklarında ise duygu heuristik teorisi beklenen sonuçları vermemiştir. Örneğin Mersin Tema'da riskler artarken fayda algısı da artmıştır. Bu durum Mersin Tema'ya olan güvenin diğer kaynaklara göre az olmasından kaynaklanmış olabilir. Muhalefet-bilim insanı adlı bilgi kaynağında ise hem risk algılarında hem de fayda algılarında anlamlı bir değişim olmamıştır. Bu durumda ilgili bilgi kaynağının riskleri yüksek bulmasına rağmen nükleer santrallere sıcak bakması ile açıklanabilir. Buna göre farklı bilgi kaynakları risk-fayda içerikleri açısından incelenmeli ve bu tip sosyobilimsel konuların kullanıldığı ortamlar öğretmen eğitimi ile ilgili derslere dahil edilebilir. Ayrıca farklı ideolojiler, değerler ve sosyal boyutlar içeren bu tip bilgi kaynakları öğretmenlerin bilimin doğası ile ilgili algılarını da güçlendirebilir.Anahtar kelimeler: sosyobilimsel konular, nükleer enerji, risk, fayda, duygu heuristik, fen ve teknoloji öğretmen adayı.