Fenilketonüride fenilalanin toleransının değerlendirilmesinin önemi

Amaç: Hiperfenilalaninemi (HPA) (fenilalanin≥120 µmol/L) vakalarının takibinde, literatürde öngörülen fenotip ile klinik fenotip arasındaki tutarsızlığın ve fenilalanin (Phe) toleransının fenotiplendirmede en önemli parametre olmasının dikkatimizi çekmesi üzerine; hastalığa neden olan belirli mutasyonu (p.L48S) taşıyan hasta grubunun fenilalanin toleransları değerlendirilerek, PKU vakalarının izlenmesinde kullanılmasının değerini belirlemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel nitelikte olan bu araştırmada, belirli mutasyonu (p.L48S) taşıyan 65 PKU hastası incelendi. Hastaların dosyaları değerlendirilerek demografik ve ilk tanı özellikleriyle ilgili verileri ve bir yaşından sonra yaşam boyu Phe toleransları değerlendirildi. Hastaların güncel durumları da değerlendirilerek vücut tartısı ve boy uzunluğu, Phe'den kısıtlı tirozin (Tyr)den zengin beslenme tedavisi uygulaması öğrenildi, güncel üç günlük (ikisi hafta içi, biri hafta sonu) BTK'ları alındı. Üç günlük BTK, tek diyetisyen (M.M.) tarafından BeBİS (Beslenme Bilgi Sistemi) programı 7.2 versiyonu ile analiz edilerek protein (g/gün), karbonhidrat (g/gün), yağ (g/gün), kalori (kcal/gün) ve Phe (mg/gün) miktarı hesaplandı. Alınan protein miktarı; doğal protein ve Phe içermeyen tıbbi L- amino asit formulaları açısından ayrı ayrı değerlendirildi. Sabah açlık kan Phe-Tyr değerleri BTK alımının son saatinde alındı. PKU izleminde beslenme tedavisi sırasında kantitatif Phe düzeyleri yaşa uygun sınırlarda kalan hastaların, doğal proteinden sağlanan Phe toleransları (mg/gün ve mg/kg/gün olarak) belirlendi. Bulgular: Vakaların ilk tanı klinik fenotipleri incelendiğinde her üç PKU fenotipi [Hafif HPA %16,9 (n=11), Hafif PKU %40 (n=26), Klasik PKU %43 (n=28)] de belirlenmiştir. İlk tanısı Hafif HPA olan vakaların, izlemde Ort±SS 11,65± 7,43 aylıkken fenilalanin düzeyi ≥600 μmol/L seviyesini aşarak Hafif PKU'ya geçebileceği, çalışmadaki vakalarda bu oranın yüksek [n=8 (%72)] olduğu görülmüştür. p.L48S homozigot vakaların heterozigot vakalara göre ≥2 yaş ve üzerinde farklı yaş dönemlerindeki yaşam boyu Phe toleransı (mg/gün, mg/kg/gün) değerlendirildiğinde, anlamlı olarak yüksek saptanmıştır. <7 yaş altında farklı yaş dönemlerinde Hafif PKU ve Klasik PKU vakalarının, yaşam boyu Phe toleransı (mg/gün, mg/kg/gün) değerleri anlamlı farklılık göstermemiştir. ≥7 yaş döneminde ise Phe toleransının (mg/gün, mg/kg/gün) azaldığı ve Hafif PKU vakalarının Phe toleransı (mg/gün, mg/kg/gün)nın, Klasik PKU vakalarınına göre anlamlı yüksek olduğu saptanmıştır (p=0,026, p=0,047). Üç günlük BTK ile yaşam boyu Phe toleransı (mg/kg/gün) verileri karşılaştırıldığında, ≥7 yaş dönem ile aralarında anlamlı korelasyon olduğu, <7 yaş altındaki Phe tolerans (mg/kg/gün)ları ile karşılaştırıldığında ise korelasyon olmadığı belirlenmiştir (p=0,001, p>0,05). Sonuç: Çalışmamız PKU hastalarının gerçek klinik fenotipinin belirlenmesinde ilk tanı kantitatif Phe düzeyinden çok, izlemdeki Phe toleransı ile değerlendirilmesinin daha anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır (p=0,001). Ayrıca yaşam boyu beslenme tedavisinde Phe toleransının belirlenmesinin vazgeçilmez olduğunu göstermektedir. Bu nedenle PKU hastalarının izlemde vakaya özgü değerlendirilmesinin gerekliliği vurgulanmıştır.