Fenilketonüride genotip / fenotip ilişkisi: A300S ve E390G mutasyonları olan hastaların fenilalanin toleransı

Amaç: Literatürde tedavi gerektirmeyen hafif hiperfenilalaninemi (HPA) ile tedavi uygulanan hafif fenilketonüri (PKU) klinik tabloları arasında kalan p.A300S ve p.E390G mutasyonu olan vakaların fenilalanin (Phe) toleransını değerlendirerek kesin beslenme tedavisi indikasyonunu ve yaşam boyu Phe toleransı açısından değerlendirilen vakalar aracılığıyla fenotip ile genotip arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel nitelikteki araştırmaya, fenilalanin hidroksilaz geninde p.A300S (n=47) ya da p.E390G (n=38) (sırasıyla, 59 ve 47 alel) mutasyonu bulunan vakalar yaş ayrımı gözetilmeksizin alınmıştır. Vakaların dosyaları değerlendirilerek demografik, ilk tanı, klinik fenotip ve genotip özellikleri, BH4 yanıtlılık durumu, beslenme tedavisi ve Phe toleransları incelendi. Hastaların son durumları değerlendirilerek vücut ağırlığı ve boy uzunluğu, Phe'den kısıtlı tirozinden (Tyr) zengin beslenme tedavisi, güncel üç günlük (ikisi hafta içi, biri hafta sonu) besin tüketim kayıtları (BTK) değerlendirildi. BTK verileri, BeBİS 7.2 programıyla analiz edilerek tüketilen doğal protein (gr/gün) ve Phe içermeyen tıbbi L-amino asit formuladan gelen protein (gr/gün), karbonhidrat (gr/gün), yağ (gr/gün), enerji (kcal/gün) ve Phe (mg/gün) miktarı hesaplandı. PKU izleminde beslenme tedavisi sırasında kantitatif Phe düzeyleri yaşa uygun sınırlarda kalan hastaların, doğal proteinden sağlanan Phe toleransları (mg/gün ve mg/kg/gün olarak) hesaplandı. Tüm veriler SPSS 22 programıyla değerlendirildi. Bulgular: İlk tanı klinik fenotipinin izlemde değişebileceği gözlenmiştir. Değişim, p.A300S mutasyonu olan vakalarda %25,5 (n=12), p.E390G mutasyonuna sahip vakalarda %47,4 (n=18) oranındadır. Hem p.E390G hem de p.A300S mutasyonu olan vakaların Phe toleransı (mg/gün) yaş arttıkça doğrusal bir şekilde artmıştır. Sonuç: Çalışmamız HPA vakalarının gerçek klinik fenotipinin belirlenmesinde ilk tanı kantitatif Phe düzeyinden çok, izlemdeki bireysel Phe toleransı ile değerlendirilmesinin daha anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, yaşam boyu Phe toleransının belirlenmesinin vazgeçilmez olduğunu ve bireysel beslenme tedavi planının önemini göstermektedir.