Finansal gelişmenin gelir dağılımı üzerindeki etkisi: Türkiye örneği

Finansal sistemin ülke ekonomisindeki kaynakları etkin bir şekilde yönlendirebilmesinde, kuşkusuz finansal gelişmenin gelir dağılımı üzerindeki simetrik etkisi yanında asimetrik etkisine de odaklanılmalıdır. Ampirik literatür incelendiğinde, gelir dağılımı üzerine yapılan çalışmaların çoğunda zımni olarak finansal gelişme şoklarının gelir dağılımı üzerinde simetrik bir etki oluşturduğu varsayımı yapılmıştır. Ancak bazı nedenlerden dolayı bu varsayımın geçerli olmayabileceği görülmüştür. Şöyle ki, ekonomik birimlerin nakit tutma eğilimi, finansal hizmetlere ihtiyaç olduğu halde bulunulan yerleşim alanının buna imkan vermemesi veya bu imkanlara erişimin mümkün olduğu halde finansal hizmet veya ürünlerin karmaşık olduğunun düşünülmesi, dini, sosyal veya kültürel yapı nedeniyle finansal hizmetlerin kullanımının tercih edilmemesi, piyasa koşulları ve eksik bilgi sorunları gibi faktörler söz konusu etkinin asimetrik olmasına neden olabilecektir. Bu asimetri, finansal gelişmenin gelir dağılımı üzerindeki etkisinin süresinde, büyüklüğünde veya yönünde görülebilmektedir. Bunun yanında asimetrik etkilerin sadece kısa ve uzun dönem itibariyle ortaya çıkabilmesi mümkün olduğu gibi her iki dönemde görülmesi de muhtemeldir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye özelinde finansal gelişmenin gelir dağılımı üzerindeki simetrik/asimetrik etkisini kısa ve uzun dönem itibariyle araştırmaktır. Çalışmada analize tabi tutulan veriler yıllık olup, 1980-2022 dönemini kapsamaktadır. Doğrusal ve doğrusal olmayan ARDL yöntemleri ile beş farklı finansal gelişme göstergesi için tahmin edilen beş farklı model sonucunda finansal gelişmenin gelir dağılımını açıklamada oldukça önemli bir belirleyici olduğuna dair bulgular elde edilmiştir. Ayrıca finansal gelişmede yaşanan pozitif ve negatif şokların gelir dağılımı üzerindeki etkisinin farklılık gösterdiği diğer bir ifadeyle finansal gelişmenin gelir dağılımı üzerindeki etkisinin asimetrik olduğu sonucuna varılmıştır. Belirlenen asimetrik ilişkinin, finansal gelişme sağlandıkça düşük gelir grubundaki bireylerin olumlu etkilenirken yüksek gelir grubundakilerin pek etkilenmemesi, buna karşılık finansal gelişmenin, finansal krizlerle durma veya gerileme aşamasına girmesiyle her iki gelir grubunun da bu durumdan etkilenmesinden kaynaklanabileceği düşünülmektedir. Çünkü finansal gelişme ile birlikte özellikle düşük gelir grubundaki bireylerin finansal okuryazarlık ve finansal imkanlara erişimi kolaylaşmaktadır. Ancak yüksek gelir grubundaki bireyler bu imkanlara finansal gelişme öncesinde de sahiptirler. Anahtar Sözcükler: Finansal Gelişme, Gelir dağılımı, Doğrusal ve Doğrusal Olmayan ARDL.