Değiştirilmiş analitik hiyerarşik süreci (M-AHP) kullanılarak Ankara için taşkın duyarlılık haritasının çıkarılması

Dünyada sıklıkla gerçekleşen pek çok doğal afet ülkelerin ekonomilerini ve insan yaşamını etkilemektedir. En sık karşılaşılan doğal afet türleri deprem, heyelan, taşkın, kuraklık ve tsunami şeklinde sıralanabilir. Türkiye'de de bu doğal tehlikelerden bir kısmı sıkça görülmekte ve can ve mal kaybına sebep olmaktadır. Doğal tehlike duyarlılık haritaları, bu tehlikelerin mekansal olasılık dağılımını gösterir ve kentsel ve kırsal planlama ve afet yönetimi amaçlı kullanılır. Bu tez çalışmasında Ankara'nın yoğun yerleşim alanlarında Değiştirilmiş Analitik Hiyerarşi Süreci (M-AHP) yöntemi kullanılarak taşkın duyarlılık haritası çıkarımı hedeflenmiştir. Önerilen yöntem, uzman görüşüne dayalı gelişmiş bir karar destek sistemidir. Bu çalışmada, uydu görüntüleri, Harita Genel Müdürlüğü (HGM)'den alınan coğrafi veriler ve Maden Tetkik Arama (MTA) Kurumu'ndan alınan litoloji verileri işlenerek karar destek yöntemi için kullanılabilir hale getirilmiştir. Landsat uydu görüntüleri kullanılarak denetimli sınıflandırma yapılmış ve arazi kullanımı ve örtüsü haritası üretilmiştir. Bu haritanın sınıfları sanayi bölgesi, yerleşim bölgesi, yol, sulak alan, yeşil alan ve çıplak alan olarak belirlenmiştir. HGM verileri vektör ve raster olarak iki farklı formattadır. Vektör veriler, HGM'ye bağlı TopoVT veritabanından alınmıştır ve bunlardan havza ve nehir bilgileriyle eş yükselti eğrileri bilgileri çıkarılmıştır. Eş yükselti eğrileri kullanılarak da sayısal arazi modeli (SAM) üretilmiştir. SAM'dan ise su toplama alanları, eğim, topografik nemlilik indeksi ve kuru ve kalıcı derelere mesafe bilgilerini içeren topoğrafik parametreler elde edilmiştir. HGM'den alınan bir diğer veri türü olan raster görüntüler ise 2008 ve 2015 yıllarına ait fotogrametrik hava fotoğraflarını içermektedir. Bu görüntülerden ortofoto ve sayısal yüzey modeli (SYM) üretilmiştir. Diğer yandan, litoloji verileri MTA Yer Bilimleri Portalından temin edilmiştir. Bu veriler de karar destek sisteminde kullanılmak üzere vektörden raster formata dönüştürülmüştür. Bu ön işleme adımları tamamlandıktan sonra M-AHP işlemini uygulayabilmek için parametre puanlandırılması bu alanda uzman kişiler tarafından yapılmıştır. Bu puanlandırma işleminde her bir parametre için sınıflandırma yapılmıştır ve her alt sınıf taşkın duyarlılığına olan etkisine göre puanlandırılmıştır. Ayrıca, üretilecek olan taşkın duyarlılık haritaları için çok düşük, düşük, orta, yüksek ve çok yüksek olmak üzere 5 karar noktası belirlenmiştir. Bu karar noktalarına göre üretilen sınıflar ilgili alanın taşkına ne kadar eğilimli olduğunu gösterir. M-AHP işlemi tamamlanarak 2008 ve 2015 yıllarına ait taşkın duyarlılık haritaları üretilmiştir. Bu haritanın 3B görselleştirilmesi SYM üzerine giydirilerek yapılmış ve görsel olarak karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar, kullanılan yöntem ve verilerin bölgesel ölçekte taşkın duyarlılık haritası üretiminde kullanılabilir olduğunu ortaya çıkarmıştır.