Gıda tedarik zinciri sürdürülebilirliğinde performans ölçümü için bir çerçeve

Küreselleşmenin etkilerinden biri, özellikle sürdürülebilirlik olgusu çerçevesinde firmalara tedarik zincirlerinin ekinliğinin geliştirilmesi konusunda hissettirdiği baskıdır. Etkin bir şekilde Sürdürülebilir Tedarik Zinciri (STZ) faaliyetleri yolu ile tüketiciler için katma değer oluşturmak, günümüzde rekabet avantajı oluşturmanın en yaygın yollarından biridir. Bu nedenle, birçok üretici çabalarını Sürdürülebilir Tedarik Zinciri yönetimi üzerinde yoğunlaştırmaktadır. Performans ölçüm araçları sayesinde firmalar, Sürdürülebilir Tedarik Zinciri etkinliklerini değerlendirebilirler. İlgili literatür, Sürdürülebilirliğin üç boyutu olan ekonomik, çevresel ve sosyal (Üçlü Alt Yaklaşım - Triple Bottom Approach or TBL) boyutları kapsayan ve tedarikçi ilişkileri yönetimi, iç tedarik zinciri yönetimi ve müşteri ilişkileri yönetimi gibi unsurlardan oluşan tüm tedarik zinciri makro süreçlerini entegre edecek ilgili bir performans ölçüm yaklaşımına ve ölçütlere ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Bu yaklaşım ve ölçütler, endüstrilerin kurumsal yönü dikkate alınarak geliştirilmelidir. Bu çerçevede, bu araştırmanın temel amacı, entegre bir tedarik zinciri performans değerlendirme sistemi geliştirmek ve uygulamaktır. Geliştirilen bu sistem, endüstri değer zincirinin dikey gerisindeki aktörleri (tedarikçiler ve tedarikçi ilişkileri yönetimi), odaktaki firmaları (dahili tedarik zinciri yönetimi) ve değer zincirinin dikey ilerisindeki aktörleri (alıcılar ve müşteri ilişkileri yönetimi) bir arada değerlendiren tedarik zinciri makro süreçleri ile Küresel Raporlama Standartları (Global Reporting Initiative - GRI) gereklilikleri ve sürdürülebilirliğin üç boyutu olan ekonomik, çevresel ve sosyal boyutları bütüncül bir şekilde ele alarak geliştirilmiştir. Araştırma nitel bir yönteme dayanmakta ve çalışmanın metodolojisi üç aşamadan oluşmaktadır. İlk olarak, Sürdürülebilir Tedarik Zinciri Yönetimi ile ilgili literatür gözden geçirilerek, ilgili alanda ölçüm ile ilgili temel sorunlar tespit edildi. Bir sonraki aşamada, gene ilgili literatürün kapsamlı analizine dayanarak performans ölçüm kriterleri belirlendi. Sürdürülebilirliğin raporlanması için ilk ve en geniş kabul gören küresel standart olan GRI Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları gözden geçirildi. Bu standartlar, ölçüm kriterleri için bir "kısa liste"nin oluşturulması ve kavramsal çerçevenin uyarlanması için bir araç olarak kullanıldı. Son olarak, örnek olay incelemesine temel oluşturacak şekilde Türk Gıda İmalatı sektöründen seçilen bazı firmalara, araştırmada önerilen kavramsal tedarik zinciri performans ölçüm çerçevesi uygulandı. Araştırmanın verileri, firmalarla yapılan derinlemesine mülakat yoluyla elde edilen birincil verilerden oluşmaktadır. İkincil veri kaynağı olarak, analize dahil edilen firmaların şirket kayıtları ve raporlarının yanı sıra kamuya açık belgelerden yararlanılmıştır. Bulgular, Türkiye'de sürdürülebilirlik açısından ve performans ölçüm değişkenleri ve çerçevesi ile ilgili olarak tedarik zinciri performans ölçümünün analizine dair yeni bakış açıları sağlamıştır. Çalışma, tedarik zinciri makro sürecinde yer alan her aktörün ve sürdürülebilirliğin boyutlarının örnek olay olarak incelenen firmalar için sürdürülebilirlik değerlendirmeleri ve uygulanan politikaları açısından göreceli önemini ortaya koymaktadır.