Fuzûlî'de sehli mümteni'nin dili

Edebi sanatlar içerisinde sehli mümteni, yazılması/ söylenmesi kolay görünen ancak benzeri yazılmaya kalkıldığında zorluğu fark edilen sözleri ifade eder. Şimdiye kadar bu minvalde açıklanmış olan sehli mümteninin tespiti söz konusu olduğunda sadelik, kısalık, doğallık gibi herkes tarafından farklı anlaşılabilecek maddeler sıralanmıştır. Biz de sehli mümteninin daha somut ifadeler kullanarak tanımlanıp tanımlanamayacağı ve dil unsurlarının sehli mümtenide ne denli etkili ve belirleyici olduğunu incelemenin Türk edebiyatı için faydalı olacağını düşündük. Sehli mümteniyi daha somut bir çerçeveye taşıyabilmek amacıyla çalışmamızı gerçekleştirmek üzere belli sınırlar belirledik. Bu sınır Divan şairlerinden Fuzûlî'nin Türkçe divanı olarak seçildi. Öncelikle sehli mümteni için yapılmış tanımlardaki problemleri değerlendirdik ve nasıl bir yaklaşım sergilersek sehli mümteniyi somut maddeler ile ifade edebileceğimizi tartıştık. Sehli mümteni olduğunu düşündüğümüz beyitlerin neden sehli mümteni olduğunu açıklayarak prensiplerimizi sağlam bir zemine taşımaya çalıştık. Çalışmamızın sonunda sehli mümtenili sözün kolay yazılmış gibi algılanmasının sebepleri ve aslında onu zor yapan unsurların listelenmesi ve bu iki taraf arasında anlam derinliği aranması gerektiğini fark ettik. Her söz kendi unsurları içinde değerlendirilerek neden kolay yazılmış algısı oluşturuyor ve aslında onu söylenmesi zor yapan nedir? Sorularına cevap aradığımızda bu iki soru için verilen cevapların tüm sözlerde ortaklık gösterdiğini gördük. Kolay ve zor yakalarının unsurları belirlendikten sonra anlam derinliğini arttıran, zoru kolay kılarak aktaran şairin bunu hangi dil unsurlarıyla yaptığını ve söz konusu unsurların ne denli etkili olduğunu inceledik. Örneğin hâl eklerinin alt fonksiyonlarının şiirin anlam derinliği için dolayısıyla sehli mümteni için önemli olduğunu, tamlamaların anlam derinliğine katkıda bulunduğunu saptadık. Böylece sehli mümteniye daha somut yaklaşılabilecek bir yöntem geliştirebildik.