Gaziantep mevlevihanesi vakıf müzesinde bulunan kilimlerin tahlilleri

Gaziantep, geçmişten günümüze kadar birçok medeniyetin yanı sıra Türk-İslam medeniyetlerine de ev sahipliği yapmıştır. Gaziantep‟in tarihi olarak mühim olmasında bulunduğu bölgenin önemi büyüktür. Mezopotamya gibi ilk uygarlıklara ev sahipliği yapan bölge; Akdeniz arasındaki konumu, aynı zamanda güneyden ve Akdeniz‟den doğuya ve kuzeye giden yolların birleştiği bölgede oluşu sebebiyle bölgenin tarihini şekillendirmiştir. Mevlevi tarikatının temeli, Hz. Mevlana‟nın ebedi aleme doğuşundan sonra, sevenleri, sözleri, vaazları ve eserlerinden yarar sağlayanların bir araya gelmesiyle oğlu Sultan Veled önderliğinde atılmıştır. Bu tarikatı "Mevlevilik" olarak isimlendirmişlerdir. Mevlevihaneler, Mevlevi tarikatlarının sahip olduğu yapılardır. Gaziantep Mevlevihanesi inşa yapısıyla zaviye görünümlü bir mevlevihanedir. 1980‟li yıllarda halı, kilim, el yazması Kur‟an-ı Kerim, şamdan gibi teberrükât eşyaları ile dolmaya başlayan Vakıflar Genel Müdürlüğü‟nün deposu, birkaç ilde Vakıf Müzeleri açma fikrini zorunlu hale getirmiştir. Tarihi çok eski zamanlara dayanan "Dokumacılık", insanın hayvan postlarını ince deri, kiriş ve bağırsakla dikmeyi öğrenmesiyle birlikte başlamakta ve sonrasında hayvansal ve bitkisel lifleri çekip bükerek iplik yapmasıyla devam etmektedir. Düz dokuma yaygı ve halı geleneği, Orta Asya‟da Türklerin yaşadığı bölgelerde ortaya çıkmış ve gelişimini bu bölgede sürdürmüştür. Daha sonrasında Selçuklularla beraber Anadolu‟ya gelmiş ve burada gelişmeye devam etmiştir. Düz dokumalar arasında bulunan "kilim", arkası ve önü aynı olan, çözgü ipliklerinin desen iplikleriyle kapatıldığı düz dokumalardır. Anadolu‟nun neredeyse her bölgesinde bu dokumalara rastlanmaktadır. Gaziantep Mevlevihanesi Vakıflar Müzesi‟nde bulunan kilimler 18-20. yüzyılları arasında tarihlendirilmektedir. Bu dokumalar geç dönem özelliği taşımaktadır. Kilimler müzede teşhir salonu ve depoda olmak üzere 31 adettir. Müzede bulunan kilimler Konya, Kars, Malatya, Sivrihisar ve Bulgar-Göçmen yörelerinden olup, o yörelere özgü motifleri içermektedir. Bu dokumaların incelenmesinde cinsleri, boyutları, teknikleri, motif, renk ve kompozisyon özellikleri incelenerek literatüre geçmesi amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Gaziantep, Orta Asya, Akdeniz, Dokumacılık, Mevlevihane, Müze, Kilim, Kompozisyon.