Gazzâlî'nin tekfir nazariyesi ve filozofları ithamının mahiyeti

İslâm tarihinin ilk dönemlerinde Hâricîlerle birlikte itikâdî ayrışmalardan dolayı tekfir hareketi ortaya çıkmıştır. Bunun üzerine âlimlerin tekfirin mahiyeti, âmelî ve itikadî veçheleri üzerine yaptığı tartışmalar önemli bir literatür meydana getirmiştir. Bu bağlamda entelektüel tarihte en etkili olan çalışmalardan birisi de Gazzâlî'nin filozofların görüşlerini tenkit ettiği ve üç meselede onları küfürle itham ettiği Tehâfütü'l-felâsife eseridir. Gazzâlî'nin Tehâfütü'l-felâsife eserine cevap niteliğinde İbn Rüşd tarafından Tehâfütü't-Tehâfüt eseri kaleme alınmış ve Osmanlı döneminden itibaren de Tehâfüt geleneği başlığı altında birçok eser telif edilmiştir. Bu eserler entelektüel hayatın iki farklı gurubunu temsil eden kelâmcılar ve filozofların kendi anlayışlarına göre karşı gurubun fikri sistemlerini tenkit ettiği ve görüşlerin şer'î delillere uygunluğunu tartıştıkları farklı bir literatür oluşturmuştur. Çalışmamızın birinci bölümünde Gazzâlî'nin yaşadığı ilmi sosyal çevre ele alınıp O'nun ilmî kişiliği ve eserleri hakkında genel bir çerçeve çizilecektir. İkinci bölümde, itikadî mezheplerin iman ve tekfir nazariyelerine yer verilerek ele aldığımız tekfir kavramıyla ilgili genel bir bilinç oluşturulduktan sonra Gazzâlî'nin tekfir nazariyesi işlenecektir. Son bölümde ise Tehâfütü'l-felâsife eserinde önce tenkit edilen sonra da tekfir edilen meseleler işlenip dönemin sosyal, siyasî ve ilmî perspektifi çerçevesinde bu görüşlerin değerlendirilmesi yapılacaktır. Anahtar Kelimeler : Gazzâlî, Tekfir, Tehâfüt, Meşşaî Filozofları.