Gazzâlî ve Said Nursi'de iman-küfür sınırı

Biz bu çalışmamızda iman-küfür ve tekfir kavramlarının mahiyetlerini, İslâm mezheplerinin bu kavramlara yüklediği anlamları, yaşadıkları dönemde tekfir hareketlerinin yaygınlaşması sonucu eserlerinde bu konuya geniş bir şekilde yer veren Gazzâlî ve Said Nursi'nin iman-küfür anlayışlarını ve onların tekfire bakışını incelemeye çalıştık. İmanın anlam ve mahiyetine ilişkin farklı görüşler sahabe döneminden itibaren günümüze kadar uzanmaktadır. Kimi grup imanın tasdikten ibaret olduğunu, kimisi onun hem tasdik hem amel olduğunu, amel olmadan iman olmayacağını, amelleri eksik olanın ise tekfir edileceğini savunmuştur. İslâm düşünce tarihinde önemli yerleri olan Gazzâlî ve Said Nursi, genel anlamda imanı kalbin tasdiki olarak kabul etmiş, amelleri eksik olanın tekfir edilemeyeceğini benimsemişlerdir. Gazzâli iman-küfür sınırını belirlemiş, haksız tekfire son vermek amacıyla eserler yazmış, tekzip kaidesini öne çıkararak bunun tekfir bataklığına çözüm olacağını savunmuştur. Ayrıca te'vilin sınırlarını belirlemiş, te'vile müsait olmayan âyet ve mütevatir hadisleri te'vil etmeyi tekzip içinde kabul ederek, bu yolda olan bazı filozofları ve Bâtınîleri tekfir etmiştir. Said Nursi'nin de Risale-i Nur eserlerinde genel anlamda insanların imanını kurtarmak için çaba göstemesi, dönemindeki inkârcı akımlara karşı mücadelesi onun, Gazzâlî gibi bir tecdid öncüsü olduğunu ortaya koymaktadır. Yeni bir kelâmî çizgi ile iman esaslarını tasvirlerle işleyen Nursi, bir kimseyi söz ve davranışlarından dolayı tekfir etmenin şer'î bir emir olmadığı kanaatindedir. Kişinin ağzından kesin bir şekilde küfrüne delalet eden bir söz çıkmamış ise veya iman esaslarıyla uyuşmayan, küfür ehline yakışacak ameller ortaya koymuşsa ve yine bu fiilleri dini inkâr niyetiyle yaptığı açıkça bilinmiyorsa bu kişiyi tekfir etmek hatadır.