Gelir eşitsizliğinin çözümüne yönelik maliye politikaları: Türkiye ve İskandinav ülkelerinin karşılaştırmalı analizi

Gelir eşitsizliği, ekonomik büyüme, sosyal refah ve toplumsal sürdürülebilirlik açısından küresel ölçekte bakıldığında önemli bir sorun olarak değerlendirilmektedir. Teknolojik değişimler, yapay zekanın varlığı, uluslararası göç gibi yapısal değişimler ve özellikler, son yıllarda artan ekonomik krizler gelir dağılımındaki adaletsizliğin daha da derinleşmesine neden olmaktadır. Bu bağlamda maliye politikalarının, özellikle kamu harcamaları ve vergiler aracılığıyla yeniden dağıtım işlevi, gelir eşitsizliğinin azaltılmasında kritik bir rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı, İskandinav ülkeleri özelinde uygulanan maliye politikalarının gelir eşitsizliği üzerindeki etkilerini analiz ederek, Türkiye için uygulanabilir politika önerileri sunmaktır. Çalışma kapsamında gelir eşitsizliğine yönelik temel bilgiler verilmekte ve gelir eşitsizliğini ölçmek üzere Gini katsayısı kullanılmıştır. Çalışmada toplam kamu harcamaları, harcama türlerinin alt bileşenleri, toplam vergiler ve vergi türleri ile bazı makroekonomik göstergeler değişken olarak ele alınmıştır. İlgili değişkenlerin etkilerini test etmek amacıyla panel veri analizi yöntemi kullanılmıştır. Analiz sonuçları, toplam kamu harcamalarının gelir dağılımı üzerinde iyileştirici bir etkisinin olduğu, toplam vergilerin ise gelir dağılımı üzerindeki etkisinin belirsiz olduğunu göstermektedir. Ayrıca, bütçe açıklarının gelir dağılımı üzerinde olumsuz bir etkiye sebep olduğu, enflasyon ve işsizliğin ise gelir dağılımı üzerindeki etkisinin belirsiz olduğu, sabit sermaye oluşumlarının ise gelir dağılımında adaleti sağlayıcı bir etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kamu harcamalarının fonksiyonel ayrımı dikkate alındığında ise İskandinav ülkelerinde savunma hizmetleri, kamu düzeni ve güvenlik hizmetleri, iskân ve toplum refahı hizmetleri harcamalarının gelir eşitsizliği üzerindeki etkisinin belirsiz olduğu; genel kamu hizmetleri, çevre koruma hizmetleri, sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetleri harcamalarının gelir dağılımında adaleti sağlayıcı bir etkisinin olduğu; ekonomik işler ve hizmetler, sağlık hizmetleri ve eğitim hizmetleri harcamalarının ise gelir dağılımında adaleti bozucu bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Son olarak analiz sonuçları gelir vergileri, sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetleri katkıları ve emlak vergilerinin gelir dağılımında adaleti sağlayıcı etkileri olduğunu, dolaylı vergilerin etkisinin ise belirsiz olduğunu göstermektedir. Bu bulgular doğrultusunda, Türkiye'de gelir dağılımında adaletin sağlanabilmesi için hedef odaklı, sosyal refah temelli ve yeniden dağıtım işlevi güçlü maliye politikalarının uygulanması önerilmektedir.