Gelir yakınsama hipotezinin yeni uzamsal ağırlık matrisleri altında test edilmesi: Avrupa örneği

Bu çalışma, Avrupa'da gelir yakınsamasını incelemek amacıyla uzamsal ekonometrik yöntemlere yenilikçi yaklaşımlar önermektedir. Çalışmanın temel hedefi, komşuluk ilişkilerine dayanarak oluşturulan uzamsal ağırlık matrisini her komşunun etkisinin aynı olmaması durumuna göre şekillendirerek tahminlerde daha uygun sonuçlara ulaşabilmektir. Çalışmada önerilen uzamsal ağırlık matrisleri kullanılarak "yakınsama hipotezi" çerçevesinde Avrupa ülkeleri için 2000-2021 dönemi itibariyle uygulama yapılmıştır. Bu bağlamda mutlak ve koşullu yakınsama hipotezleri "vezir", "eşik", "iki eşikli" ve "komşu yönünden asimetrik" ağırlık matrisleriyle kurulan "sabit etkili" ve "tesadüfi etkili" panel veri modelleri ile "uzamsal gecikme modeli", "uzamsal hata modeli", "uzamsal Durbin model" ve "genel uzamsal model" için test edilmiştir. Önerilen ağırlık matrisleri açısından modeller incelendiğinde, modellerin çoğunda "komşu" ağırlık matrisi ile oluşturulan modellerin en iyi performansa sahip olduğu görülmektedir. Eşik ve iki eşikli uzamsal ağırlık matrisi ile kurulan modellerin performansının geleneksel ağırlık matrisi ile kurulan modellerin performansını aşamadığı görülmüştür. Dolayısıyla önerilen eşik, iki eşikli ve komşu yönünden asimetrik ağırlık matrislerinden sadece komşu yönünden asimetrik ağırlık matrisinin geleneksel ağırlık matrisinden daha iyi sonuç verdiğine ilişkin bulgulara ulaşılmıştır. Komşu yönünden asimetrik ağırlık matrisi ile yapılan çözümlemeye göre, Avrupa'da gelir ıraksaması mevcuttur. Gelir ıraksamasının bulunması, Avrupa'da gelişmekte olan ülkelerin gelişmiş ülkeleri yakalamasından ziyade, aralarındaki ekonomik gelişmişlik farkının giderek açıldığını göstermektedir. Başlangıç anında düşük gelire sahip olan ülkeler, Neo-klasik modelin varsaydığı gibi zamanla başlangıç anında yüksek gelire sahip olan ülkelere yakınsamamış, aksine onlardan daha düşük bir büyüme gerçekleştirmişlerdir. Bu durum, Avrupa'da var olan eşitsizlik durumunun devam ettiği veya daha kötü bir duruma geldiğini göstermektedir. Politika yapıcılar için yerel ekonomik koşulların ve sosyal yapıların dikkate alınması, gelir eşitsizliklerini azaltmaya yönelik stratejilerin geliştirilmesinde kritik bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak, bu çalışmada herhangi bir birimin kendi değerinden daha yüksek ya da daha düşük değerli komşu gözlem değerlerinin uzamsal etkisinin diğer komşu birimlerden daha faklı olabileceği gösterilmiştir. Bu sebeple, daha yüksek log-olabilirlik değerleri elde ederek daha iyi tahminlerde bulunmak adına, bu çalışmada önerilen komşu yönünden asimetrik uzamsal ağırlık matrisinin yapılacak olan uzamsal ekonometrik çalışmalarda kullanılması faydalı olacaktır.