Giresun Aksu Nehri'nin hec-ras kullanılarak taşkın risk haritasının oluşturulması

Taşkınlar, Türkiye ve Dünya genelinde en sık yaşanan doğal afetlerden biridir. Küresel ısınmaya bağlı iklim değişikliği, nehir yatak kesitlerindeki problemler, özellikle kentlerde akarsu havzalarındaki insan faaliyetinin çeşitliliği ve yoğunluğu taşkına neden olan olaylardan bazılarıdır. İklim koşulları ve jeomorfolojik özellikleri nedeniyle ülkemizde sel ve taşkın olaylarının en sık görüldüğü yerlerin başında gelen Giresun'da sel ve taşkın riski dikkate alınmadan yapılan kentleşme büyük can ve mal kayıpları yaşanmasına neden olmaktadır. Neden olduğu ciddi can ve mal kayıpları nedeniyle taşkınların risk altına alabileceği alanların önceden belirlenmesi ve sebep olabileceği zararları hesaplayabilmek büyük önem arz etmektedir. Taşkın risk haritaları bölgenin olası bir taşkın afetinden nasıl bir zarar göreceğini ve nasıl önlemlerin alınmasını gerektiğini ortaya koyarken yapılaşma planlarının ve arazi kullanımının doğru bir şekilde hazırlanması için bilgi oluşturur. Tez kapsamında; Giresun Aksu Nehri havzasında bulunan, Etbaşoğlu köprüsünün de içerisinde yer aldığı Aksu, Çaykara ve Küçükköy Mahallelerinde Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), Sayısal Yükseklik Modeli (DEM) ve hidrolik analiz programı olan HEC-RAS kullanılarak 100, 200 ve 500 yıllık taşkın tekerrür debilerine göre taşkın risk analizi yapılmış, analiz sonuçlarına göre alınması gereken önlemler ve gerekli çözüm yolları sunulmuştur. Taşkın tekerrür debileri; SCS birim hidrograf yöntemi, Snyder birim hidrograf yöntemi ve frekans analizi ile hesaplanmıştır. Taşkın frekans analizi için literatürde en çok kullanılan olasılık dağılımları olan Lognormal (Log-N), 3 Parametreli LN (3P-LN), Genel Ekstrem Değer (GED), Gumbel ve log-Pearson tip 3 (LP-3) kullanılmış olup frekans analizi için en uygun olasılık dağılımının LP-3 olduğu belirlenmiştir. Bu çalışmada, 100 ve 200 yıllık taşkın tekerrür debileri için Snyder birim hidrograf yönteminden elde edilen değerler kullanılırken 500 yıllık taşkın tekerrür debisi için Snyder birim hidrograf yöntemine ilave olarak frekans analizi ve SCS birim hidrograf metotlarından elde edilen değerler kullanılmıştır. Taşkın risk analizi sonucunda farklı taşkın tekerrür debilerine göre oluşan taşkın yataklarının durumu belirlenmiş ve Etbaşoğlu köprüsü oluşturulan hidrolik modelde iki farklı senaryoya göre incelenmiştir. Mevcut taşkın koruma duvarının göz önüne alınmadığı birinci senaryoya göre sağ sahilde köprü ayağından dışarıya doğru yaklaşık 150 m boyunca taşkın sularının araziyi bastığı saptanırken, taşkın koruma duvarının göz önüne alındığı ikinci senaryoda ise Q500 taşkın debisine kadar olan taşkın debilerinin köprüye zarar vermediği belirlenmiştir.