Giyim-kuşam konulu Tatar Türkçesi atasözleri üzerine yapısal bir inceleme

(Kazan) Tatar atasözleri üzerine yayımlanmış eserler arasında Huciahmet Mehmütov tarafından 1987 yılında yazılmış olan Tatar Halık İcatı (Mekaller hem Eytĭmner) isimli kitap, 17089 adet atasözü ve deyim içeriğiyle hacimli bir derlem olarak öne çıkmaktadır. Tatar atasözleri konusunda hazırlanan birçok lisansüstü teze kaynaklık eden bu eserde henüz ele alınmamış başlıklar vardır. Söz konusu eserde bugüne dek incelenmemiş başlıklardan biri olan "Giyim-Kuşam" başlığı altındaki 315 adet (Kazan) Tatar atasözü tezin örneklem alanını oluşturmaktadır. Giyim-kuşam başlığı altındaki 315 atasözü önce latin harflerine transkribe edilerek Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Sonra bu atasözleri "Bulgular ve Tartışma" bölümünde, belirlenen başlıklar altında yüklemin türüne ve yerine; cümlenin anlamına, yapısına, kullanımına işlevine ve çatı durumuna göre ayrı ayrı incelenmiştir. Ayrıca atasözleri incelenirken paralellik ve eksiltim açısından da değerlendirilerek, her başlığa uygun olan örneklemelere yer verilmiştir. Paralellik ve eksiltim açısından inceleme kısmında Mac Coinnigh'in (2015) kriterlerine bağlı kalınmıştır. "Bulgular ve Tartışma" bölümünde inceleme kriterlerine göre oluşturan başlıklarda yalnızca belirlenen başlığa göre atasözleri üzerinden örnekleme yapılırken; "Transkripsiyon, Aktarma ve İnceleme Dökümü" bölümümde her bir atasözüne dair tüm inceleme sonuçları paylaşılmıştır. Tezin amacı seçilen atasözlerinden hareketle Tatar atasözlerinin bu konu başlıklarında eğilimlerinin hangi yönde olduğunu belirlemektir. Tezin diğer bir amacı ise mevcut bilgilere yenilerini katmak ve bugüne kadar aktarılmış Tatar atasözlerine Tatar Halık İcatı (Mekaller hem Eytĭmner) isimli kitabın "giyim-kuşam" başlığındaki atasözlerinin de aktarmalarını eklemiş olmaktır. Bu amaçlar doğrultusunda hazırlanan bu tezin sonucunda Tatar atasözlerinin yüklemin türü açısından fiil cümlesi, yüklemin yeri açısından kurallı cümle, cümlenin anlamı açısından olumlu cümle, yapıca basit cümle, kullanım açısından sıralı cümle, işlev açısından yargı cümlesi, cümlenin çatısı açısından etken cümle olma yönünde eğilimi olduğu gözlenmiştir. Çalışmanın örneklem alanındaki 315 atasözü paralellik ve eksiltim yönünden incelendiğinde paralelliğe 79 atasözünde (%25,07), eksiltime 18 atasözünde (%5,71) rastlanmıştır. Hazırlanan tezin mevcut çalışmalarda yapılan aktarmalara yenilerini ekleyerek Tatar Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarılan atasözleri alanına katkı sağlayacağı ve yapılan atasözü aktarmalarının yeni araştırmacılara kolaylık sağlamak açısından faydalı olacağı düşünülmektedir.