Gölge eğitim faaliyetlerinin sosyal politika bağlamında değerlendirilmesi: Bursa örneği

Eğitim faaliyetlerinin farklı bir yansıması olan ve dünyada hızla yayılan gölge eğitim faaliyetleri bu tez çalışmasının ana odağını oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Bursa İlinde ortaöğretim kurumlarında gölge eğitim faaliyetlerinin analizi yapılarak, sosyal politika açısından bir değerlendirmesi amaçlanmaktadır. Bu genel amaç çerçevesinde Bursa ilinde 9 ortaöğretim kurumunda eğitim gören 1448 öğrenciye anket uygulanmıştır. Anket formu ile elde edilen veriler SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Veri analiz tekniği olarak frekans ve yüzde dağılımları, grup ortalamalarının karşılaştırılması kullanılmıştır. Araştırma bulguları incelendiğinde gölge eğitim faaliyetlerine katılım oranının %58 olduğu ortaya çıkmıştır. Öğrencilerin çoğunluğu gölge eğitim faaliyetlerine katılım sebebi olarak okuldaki akademik başarılarını artırmayı göstermişlerdir. Gölge eğitim faaliyetlerinin 8.sınıfta yoğunlaştığı görülmüştür. 12. sınıf öğrencilerinin de yarıdan fazlası özel ders ya da kurs aldığını ifade etmiştir. Bu durumun ortaya çıkmasına bir üst kademeye geçişte önemli rol oynayan merkezî sınavların yol açtığı gözlemlenmiştir. Özel ders ya da kursta öğrencilerin çoğunluğunun zamanını test çözerek geçirmesi merkezî sınavların önemini vurgulamaktadır. Öğretmen davranışlarının gölge eğitime katılımda etkili olduğu anlaşılmıştır. Ankete katılan öğrenciler özel ders ya da özel kurs öğretmenleriyle daha iyi iletişim kurabildiğini belirtmiştir. Gölge eğitim faaliyetlerinin açıklanmasında Bronfenbrenner'in ekolojik sistem yaklaşımı kullanılmıştır. Ekolojik sistem yaklaşımı, bireyin gelişiminde çevre faktörlerinin çok önemli olduğunu vurgulamaktadır. Sosyal politika yönünden değerlendirildiğinde özel ders ya da kursların eğitimde fırsat eşitsizliğine sebep olduğu belirlenmiştir. Zira ankete katılan öğrencilerin %10'u maddi imkânsızlıklar nedeniyle gölge eğitim faaliyetlerine katılamadığını ifade etmiştir. Akademik başarısı yüksek olan okullardaki öğrencilerin de gölge eğitim faaliyetlerini tercih etmesi durumu maddi imkânı olmayan öğrenciler için daha da karmaşık hale getirmektedir. Maddi imkânsızlık içindeki öğrenciler için eğitim, daha iyi bir yaşama ulaşma aracı olmaktan uzaklaşmaktadır. Bu durum beraberinde sosyal tabakalaşmayı, sosyal kapanmayı getirmektedir. Toplumsal sorunların artmasına neden olmaktadır. Eğitimde fırsat eşitliği tüm bireyler için temel haktır. Gölge eğitim, eğitimde fırsat eşitliğini engellemektedir. Gölge eğitim faaliyetlerinin finansal boyutu ayrıca değerlendirilmesi gereken bir meseledir. Özel derslerin gelir vergisi kapsamında değerlendirilmesi gerekirken bu durum göz ardı edilmektedir. Farklı refah rejimlerine sahip Almanya, Japonya ve Rusya da gölge eğitim faaliyetleri bağlamında incelenmiştir. Almanya'da özel ders ya da kurslara katılım yoğun olmamasına rağmen Rusya'da gölge eğitim faaliyetlerine katılım hızla artmaktadır. Türkiye, Güney Avrupa refah modeli içinde değerlendirilmektedir. Ülkemizde farklı zamanlarda gölge eğitim faaliyetlerine yönelik bırakınız yapsınlar, izle ama müdahale etme, düzenle ve kontrol et ya da yasakla yaklaşımı benimsenmiştir. Ancak bulgular, gölge eğitim faaliyetlerinin denetlenmesi ve kontrol edilmesi gerektiğini ortaya çıkarmıştır. Gölge eğitim faaliyetleri pedagojik, sosyolojik ve finansal açıdan eğitimin sorunlu alanıdır. Dolayısıyla eğitim ve sosyal politika yönünden incelenmesi gerekmektedir. Bu tez eğitim ve sosyal politika alanında çalışanlar için önemli bulgular sunmaktadır.