Gölköy ilçesi (Ordu, Türkiye) ceviz genotiplerinin fenotipik çeşitliliği

Bu çalışmada Gölköy ilçesinde (Ordu, Türkiye) doğada bulunan yabani ceviz genotipleri (Juglans regia L.) arasından meyveleri diğerlerine göre daha iri olan 34 genotipten hasat edilen meyveler değerlendirilmiştir. Çalışmanın ana hedefleri, tanımlayıcı, tek değişkenli (ANOVA), çok değişkenli (PCA ve HCA) ve korelasyon istatistiksel yaklaşımları kullanarak, pomolojik özelliklere dayalı olarak yapılan fenotipik değişkenlikle ceviz genotiplerini karşılaştırmak olmuştur. Çalışmada meyve ağırlığı, meyve eni, meyve boyu, meyve kalınlığı, meyve şekil indeksi, meyve yuvarlaklık indeksi, kabuk kalınlığı, iç ağırlığı, iç oranı ve dolgun-sağlam iç oranı özellikleri incelenmiştir. Kabuklu meyve ağırlığı 6.89-12.34 g, kabuk kalınlığı 1.26- 1.96 mm, iç ağırlığı 3.08-5.97 g ve iç oranı %40.73 ile %59.30 arasında değişmiştir. İncelenen parametrelerde, popülasyonda en yüksek varyasyon katsayısı iç ağırlığında (%23.22), en düşük ise dolgun-sağlam iç oranında (%4.93) görülmüştür. Varyans analizi kabuklu ve iç meyve özelliklerinde, dolgun-sağlam iç oranı hariç, önemli değişkenlik ortaya koymuştur. Korelasyon analizi meyve ağırlığı ile iç ağırlığı (0.835***), meyve eni (0.820***), meyve kalınlığı (0.767***) ve meyve boyu (0.737***) arasında yüksek düzeyde pozitif ilişki ortaya koyarken, en yüksek negatif ilişki (-0.993***) meyve şekil indeksi ve meyve yuvarlaklık indeksi arasında belirlenmiştir. Temel bileşen analizinde (TBA) toplam varyansın %84.79'unun ilk üç bileşen tarafından açıklandığı belirlenmiştir. Toplam varyansın %42.39'unu oluşturan birinci temel bileşen esas olarak meyve ağırlığı, meyve eni, meyve boyu, meyve kalınlığı, meyve şekil indeksi, kabuk kalınlığı ve iç ağırlığı ile tanımlanmıştır. Bu durum, söz konusu bileşenin temel olarak meyve büyüklüğü ile ilişkili pomolojik nitelikleri yansıttığını ortaya koymaktadır. Hiyerarşik kümeleme analizi (HKA) sonucuna göre de genotipler dört ana gruba ayrılmıştır. Bu kümeler meyve özelliklerine göre anlamlı farklılıklar göstermiştir. Çalışmada elde edilen bütün verilerin ceviz genotipleri arasındaki varyasyonu karakterize etmek için zengin bir veri seti ve seleksiyın ıslahı çalışmaları için bir temel sağladığı söylenebilir. Sonuç olarak, meyve ağırlığı, meyve boyu boyu ve iç ağırlığı seleksiyon ıslah programlarında temel değişkenler olarak önerilebilir.