Bozok Sancağı'nda aşiretlerin iskânı: Pehlivanlı Aşireti örneği (18-19. yüzyıllar)

Kalabalık bir konar-göçer nüfus barındıran Osmanlı Devleti, 17. yüzyılın ortasına kadar bu kalabalık nüfusu sıkı şekilde kontrol altında tutmayı başarmıştır. Fakat 17. yüzyılın başından itibaren devlet sisteminde görülen değişim ve bozulma emareleri konar-göçerleri de etkilemiştir. Onlar artık devletin kontrolü dışına çıkarak yerli halk için büyük bir sorun haline gelmiştir. Ayrıca kontrol edilemedikleri için vergilerinin toplanması ve askeri alanda istifade edilmeleri de oldukça güç bir hal almıştır. Öte yandan Anadolu'da ortaya çıkan karışıklıklar nedeniyle yerleşik halk da köylerini terk etmek zorunda kalmıştı. İşte böylesi-ne bir durumla karşı karşıya gelen Osmanlı bürokratları konar-göçerleri yerleşik hayata geçirerek hem onlardan yeteri kadar istifade etmeyi hem de boş kalan toprakları şenlen-dirmeyi amaçlamışlardır. Bu süreçten en çok etkilenen bölgelerin başında Bozok sancağı gelmektedir. Bölge nüfusu 16. Yüzyılın son çeyreğine göre %80 nispetinde azalmıştır. Bu yüzden zorunlu iskân çerçevesinde seçilen yerlerden biri de Bozok sancağı olmuştur. Dev-letin aldığı tedbirler neticesinde de bölge eski kalabalık günlere tekrar dönmüştür. Bozok sancağına iskân edilen aşiretlerden biri de Pehlivanlı aşiretidir. Onlar Halep, Dulkadir ve Yeni-il Türkmenleri arasında küçük gruplar halinde yaşamaktaydılar. Buna karşılık hem Halep hem de Dulkadirli Türkmenlerinin boy beyleri de zaman zaman bu aşiretten çık-maktaydı. Zamanla nüfusu arttıran Pehlivanlılara farklı cemaatlerin de tabi olmaya başla-masıyla onlar Türkmenlerin Serdarı haline geldiler. Özellikle Orta Anadolu'ya gelmeleriyle Yeni-il Türkmenlerinin voyvodalığını da ele geçirdiler. Kendilerine karışan aşiretlerle bir-likte 15.000 çadır ki yaklaşık 50.000 kişilik bir nüfusa ulaştılar. Orta Anadolu'da Bozok, Kırşehir, Kırıkkale, Aksaray ve Keskin gibi geniş bir bölgeye dağılarak köyler kurmuşlar-dır. Bu denli kalabalık bir nüfusu yöneten aşiret beylerinden bazıları onlardan aldığı des-tekle devlete karşı isyan ederken bazıları ise yerleşiklerin mallarını yağmalamıştır. Yine onlar sadece yerleşik hayata geçerek bölgenin iskânını sağlamamışlar, ayrıca maden-i hü-mayundan çıkan madenlerin taşınması ve Osmanlı ordusunun asker ihtiyacının karşılan-ması gibi görevlerde de bulunmuşlardır. Anahtar Kelimeler: Aşiret, İskân, Sancak, Pehlivanlı, Osmanlı.