Ways of seeing: Nev'izâde Atâ'i's Alemnümâ and changes in the visual perception of Ottoman society in the early Seventeenth century

Bu tez, bir edebiyat eserinden yola çıkarak yazarının etrafına yönelttiği bakışın kelimeler üzerinde bıraktığı izdüşümü kültür ve zihniyet tarihi bağlamında açıklama girişimidir. Tezin odağında Nevizade Atai'nin 17. yüzyılın başında yazdığı Alemnüma adlı sakiname türündeki mesnevisi yer almaktadır. 17. yüzyıl, Osmanlı edebiyatında sakiname türünde üretilen eserlerin ciddi bir artış gösterdiği bir dönemdir. Bu dönemde yazılmış olan bu eser, anlatı tarzı ve konu edindiği mekanlar açısından daha önce yazılmış olan sakinamelerden farklılıklar göstermekte ve aynı dönemde sonradan yazılmış olan sakinamelerle bazı ortaklıklar içermektedir. Eserde konu edinilen mekan ve nesnelerin görsel tasvirinin ön planda olması şairin çevresini görsel olarak algılama biçimine dair önemli işaretler sunmaktadır. Mekanın ve nesnelerin gerçekçi bir şekilde anlatılması, mekan tasvirlerinde özne-nesne ayrımının oluşmaya başlaması ve görsel tasvirin olay anlatısının önüne geçmesi bu işaretlerin temel niteliklerini oluşturmaktadır. Bunların izi sürüldüğünde Atai'nin daha önce yazılmış olan mesnevilere kıyasla farklı bir görme biçimine sahip olduğu anlaşılmaktadır. Tezde bu yeni görme biçiminin nitelikleri ve neliği açıklanmakta ve bu yeni görme biçimi 17. yüzyılın başlarındaki Osmanlı toplumunda kültür ve zihniyet tarihi açısından incelenmektedir.