Görme engelli üniversite öğrencilerinin İngilizce materyalleri kullanırken karşılaştıkları sorunlar

Engelli bireylerin Ahlaki Model ile başlayıp Tıbbi Model, Sosyal Model ve İnsan Hakları Modeli ile devam eden hak arama ve kimlik inşası deneyimleri onlarca yıl boyunca çeşitli alanlarda devam eden çalışmalara sebep olmuştur. Araştırmamızın çıkış noktasını oluşturan İnsan Hakları Modeli, engelli bireylerin engelli olmayan bireylerle yaşamın tüm alanlarında aynı haklara ve aynı imkânlara sahip olmaları gerektiğini belirtir. Eğitim hayatını da kapsayan bu bütüncül yaklaşım engelli bireylerin de diğer bireyler gibi sıkıntısız ve problemsiz bir eğitim hayatı ve öğrenim tecrübesi yaşamaları için gereken bütün adımların yasa yapıcı ve uygulayıcıları tarafından atılması gerekliliğini açıklar. Bu çalışma, İnsan Hakları Modeli'nden yola çıkarak ve eğitim hakkının temel haklardan biri olduğunu düşünerek, görme engelli bireylerin hazırlık sınıflarında yabancı dil öğrenirken yaşadıkları problemleri ve özellikle materyal kullanımında yaşadıkları tecrübeleri temel almaktadır. Bu çalışma, Türkiye'de hazırlık eğitimi görmüş ve belirli bir süre yoğun bir şekilde İngilizce öğrenmiş, söz konusu dersle ilgili materyallerin kullanımını tecrübe etmiş görme engelli bireylerin tecrübelerinden yola çıkarak, yabancı dil öğretim materyallerindeki eksiklikleri belirlemeyi ve bu eksikliklere çözüm önerileri sunarak gelecekte hazırlanacak materyallere yol göstermeyi hedefleyen bir ihtiyaç analizi çalışması olarak tasarlanmıştır. Araştırmacı öncellikle yaptığı literatür taramasında alanda var olan eksikliği görmüş ve bu eksikliğin giderilmesini sağlamak için gerekli olan ihtiyaçları belirlemek amacıyla görüşme sorularını hazırlamıştır. Yapılan ilk hazırlığın ardından görüşme soruları yabancı dil öğretiminde tecrübe edinmiş beş farklı uzmana danışılarak güncellenmiştir. İlk 4 katılımcıdan oluşan pilot görüşme grubu ile görüşmelere başlanmış ve elde edilen tecrübeler ile gerekli değişiklikler yapılarak hem görüşme sorularına hem de görüşme kanallarına dair son güncellemeler yapılmıştır. Sonuç olarak lise veya üniversite seviyesinde İngilizce hazırlık eğitimi almış 17 katılımcı ile yapılan görüşmelerin ardından elde edilen veriler hem betimsel analiz yöntemi hem de Maxqda2020 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonuçları bulgular kısmında görme engelli bireylerin de dijital okuyucular kullanarak erişebilmeleri için betimlenmiş şekilde yer almaktadır. Elde edilen bulgulardan yola çıkarak hazırlanan öneriler ise çalışmanın son kısmında bulunmaktadır. Çalışma sonucunda görme engelli bireylerin yabancı dil öğrenirken genel olarak erişilebilirlik sorunları yaşadığı fakat bu sorunların söz konusu materyalleri hazırlayan ya da uygulayan bireylerin kişisel özellikleri dikkate almamaları ve evrensel tasarım bilinciyle düşünmemelerinden kaynaklandığı görülmüştür. Evrensel tasarım anlayışının dil öğrenen ve öğreten bireylerde, kitap yazarlarında, basımevlerinde, yasa yapıcılarda bir anlayış olarak gelişmesi ve yaygınlaşması ile bahsi geçen problemlerin büyük bir kısmının ortadan kalkabileceği; engelli bireylerin ve bu araştırma özelinde görme engellilerin gelecekte yabancı dil öğrenirken aynı sorunları yaşamayabilecekleri sonucuna ulaşılmıştır.