Gümüşhane ilinde doğal olarak yayılış gösteren Dactylorhiza romana Subsp. georgica alttürüne ait yumruların biyolojik aktivitelerinin ve fenolik içeriğinin belirlenmesi

Gümüşhane İli Kelkit İlçesi, göstermiş olduğu bitki çeşitliliği nedeniyle önemli bitki alanlarından biri olarak kabul edilmektedir. Orchidaceae familyasına ait farklı bitki türleri bu bölgede yoğun bir yayılış göstermektedir. Özellikle, Dactylorhiza romana subsp. georgica orkidesinin yumruları geleneksel yöntemler ile pek çok hastalığın hafifletilmesinde yerel halk tarafından sıklıkla kullanılmaktadır. Bu çalışmada, yerel halk tarafından kullanılan bu bitkinin biyolojik aktivitelerinin ve fenolik içeriğinin aydınlatılması ve böylece geleneksel kullanımının biyoteknolojik bir bakış açısıyla değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bunun için, farklı polaritelere sahip çözgenlerle (kloroform, etil asetat, metanol, etanol ve hekzan) hazırlanan yumru ekstrelerinin toplam fenolik ve flavonoid madde miktarları, toplam antioksidan kapasitesi ve antioksidan aktivitesi spektrofotometrik yöntemler kullanılarak; fenolik madde içeriği ise HPLC analizi ile belirlendi. Ayrıca, ekstrelerin 3 adet Gram (+), 3 adet Gram (-) bakteri ve 7 adet fungus (2 maya, 5 küf) olmak üzere toplam 13 mikroorganizmaya karşı antimikrobiyal aktivitesi disk difüzyon ve mikrodilüsyon yöntemleri ile belirlendi. En yüksek toplam fenolik madde miktarına (29.15±0.24 mg GAE/g ekstre), toplam flavonoid madde miktarına (6.97±0.25 mg QE/g ekstre), ABTS radikali giderme aktivitesine (89.49±0.83 mg AAE/g ekstre, 50.17±0.96 mg TE/g ekstre), DPPH radikali giderme aktivitesine (9.02±0.01 mg AAE/g ekstre, 12.58±0.08 mg TE/g ekstre) etil asetat ekstresinde rastlandı. Yumru ekstrelerinin toplam fenolik ve flavonoid madde miktarları ile antioksidan kapasite sonuçları arasında korelasyon bulundu. En yüksek fenolik içeriğe sahip olan etil asetat ekstresinde taranan yirmi fenolik bileşenden dokuz tanesi tespit edildi. En fazla bulunan fenolik bileşenin antimikrobiyal etkinliğiyle iyi bilinen benzoik asit (1455.3 µg/g ekstre) olduğu görüldü. Antimikrobiyal aktivite tayinlerinde ekstrelerin çalışmada kullanılan küflere karşı herhangi bir inhibisyon göstermediği tespit edildi. Disk difüzyon yönteminde çalışmada kullanılan ekstrelerin bazı bakteri ve mayalara karşı inhibisyon zonu oluşturduğu, öte yandan ekstrelerin bakterilerden ziyade daha çok maya türlerine karşı antimikrobiyal aktivite gösterdiği tespit edildi. En düşük MİK değeri kloroform ekstresinde mayalardan C. albicans ve C. tropicalis için 0.5125 mg/ml ve etil asetat ekstresinde C. albicans için 0.5125 mg/ml olarak tespit edildi. Bu çalışmanın sonuçlarına göre, Dactylorhiza romana subsp. georgica orkidesinin yumru ekstrelerinin yüksek biyolojik aktiviteleri nedeniyle, biyoteknoloji alanında gıda ve ilaç endüstrilerinde doğal ve alternatif bir kaynak olarak kullanılma potansiyeline sahip olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Antimikrobiyal aktivite, Antioksidan aktivite, Dactylorhiza romana subsp. georgica, Toplam fenolik, Toplam flavonoid