Gündüz aşırı uykululuk halinin saptanmasında melatoninin tanısal değeri

Amaç: Tedavi görmeyen, ya da tedavi uyumu iyi olmayan uyku apneli (UA) olgularda sıklıkla artmış gündüz uykululuk hali (GAUH) ile karşılaşılmaktadır. Bu nedenle bu olguların, araç kullanması ya da dikkat gerektiren tehlikeli işlerde çalışmaları hem hasta ve hem de etrafı için sorun oluşturabilmekte, trafik ve iş kazalarına neden olabilmektedir. Gündüz uykululuk hali pratikte sıklıkla subjektif testler ile değerlendirilmekte ve bu da yanılmalara neden olabilmektedir. Bu olgularda gündüz uykululuk halinin daha objektif bir marker ile değerlendirilmesi amacıyla, gündüz melatonin ölçümünün uyku halini belirlemedeki tanısal değeri araştırılacaktır. Metot: Çalışma, Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı'nda, 1 Aralık 2017 ile 31 Mayıs 2019 tarihleri arasında prospektif olarak yürütüldü. Olası uyku bozukluğu tanısı ile hastanemiz Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniğine başvuran ve polisomnografi (PSG) yapılan hastalardan, çalışmaya katılmayı kabul eden tüm erişkin olgular çalışmaya dahil edildi. Hastaların demografik özellikleri, uyku ilişkili semptomları ve polisomnografi kayıtları kaydedildi. Olgularda gündüz aşırı uykululuk hali yapan hastalıklar sorgulandı. Melatonin düzeyini etkilemesi muhtemel ilaç kullananlar çalışma kapsamı dışında tutuldu. Gündüz uyku hali sorgulaması için Epworth ve Stanford uyku skorlamaları kullanıldı. PSG sonuçları "Normal", "Uyku Apne Sendromu" ve "Diğer" (Basit Horlama, Huzursuz Bacak Sendromu, Üst Solunum yolu rezistansı sendromu, Vardiyalı Çalışma, Jet Lag, vb) olarak raporlanan hastalarda serum melatonin düzeyi ölçümü için öğleden sonraki çalışma saatleri içerisinde (14:00-16:00 arasında) 5 cc venöz kan örneği alındı ve numune çeşitli işlemlerden geçirilerek melatonin düzeyi çalışıldı. Bulgular: Çalışmaya katılan toplam 171 vaka içerisinde, melatonin düzeyini etkilemesi muhtemel ilaç kullanan 77 vaka analizlerden dışlandı. Çalışmaya dahil edilen 94 olgunun (7 Normal, 79 Obstrüktif Uyku Apne ve 8 Santral Uyku Apne) 77'si (%81.9) erkek, 17'si (%18.1) ise kadındı. Hastaların ortalama yaşı 47.2±12.3 (E: 46.2±11.6, K: 52.0±14.5) ve ortalama vücut kitle indeksi (BMI) 33.4±6.0 (E: 33.1±5.3, K: 34.8±8.7) olarak saptandı. Hastaların başvuru semptomları arasında sıklıkla sorgulanan gündüz aşırı uyku hali (GAUH), tanıklı apne ve horlama görülme sıklığı sıra ile %81.6 (71 olgu), %77.4 (65 olgu) ve %96.9 (86 olgu) saptandı. Epworth uyku skoru 10 ve üzerinde olan hasta oranı, gündüz aşırı uyku şikayeti ile başvuran hastalarda %66.2 (47/71 olgu), gündüz aşırı uyku şikayeti olmayan hastalarda ise %6.3 (1/16 hasta) bulundu (p<0.0001). Serum melatonin değerleri ile hastaların demografik özellikleri (yaş, boy, kilo, cinsiyet ve vücut kitle indeksi) ve hastalık parametreleri (AHİ, Desaturasyon indeksi ve minSaO2 arasında bir korelasyon bulunmadı. Yine serum melatonin değeri ile uyku parametreleri (Epworth ve Stanford uyku skorları) arasında korelasyon saptanmadı. Sonuç: Çalışmamızda öğleden sonra ölçülen serum melatonin düzeyi ile gündüz uyku hali arasında anlamlı ilişki bulunamadı. Benzer şekilde serum melatonin düzeyi ile uyku apne ağırlığını yansıtan apne-hipopne indeksi ve diğer polisomnogrfik parametreler (desaturasyon indeksi, minSaO2 vb.) arasında da anlamlı ilişki bulunamadı.