Hadislerde yargılama usûlünün temel ilkeleri

Tarih boyunca her toplum, varlığını sürdürebilmek ve bir arada barış içerisinde yaşayabilmek için hukuk kurallarına ihtiyaç duymuştur. Sosyal bir varlık olan insanoğlunun diğer insanlarla olan münasebetlerinde birtakım anlaşmazlıkların ortaya çıkma ihtimali her zaman vardır. Hukuk kurallarının belirlenmesi, haklının haksızdan ayırt edilmesi ve insanlar arasında doğabilecek zulmü engellemesi açısından büyük bir önem arz etmektedir. Bu hukuk kuralları belirlenirken gözetilen ilkeler, toplumda düzen ve barışı temin edecek olan yegâne ölçülerdir. Bu açıdan yargılama usûlünün temel ilkelerinin belirlenmesi, adâleti sağlama noktasında sadece İslam toplumunda değil tüm topluluklarda da önemli bir yere sahip olacaktır. İslam toplumunda yargılama usûlünün temel ilkeleri ile ilgili bilgiler öncelikle Kur'ân-ı Kerîm'de sonrasında hadisi şeriflerde yer almaktadır. İslam Hukuku, Hukuk, Tarih gibi değişik alanlarda hâkimlerin verdiği hükümlerde dikkat ettikleri hususlar ve yargılama usûlü ile ilgili bilgilere dair birçok çalışma yapılmıştır. Ancak hadis alanında bu konulara dair çalışmalar oldukça azdır. Yapılan çalışmalar da daha çok hadisler üzerinden değil yargılama konuları ekseninden ele alınmıştır. Dolayısıyla hadis sahasında böyle bir çalışmanın yapılması hem hadislerin yargılama usûlüne etkisini ortaya koymakta hem de konu ile alakalı hadislerin daha sağlıklı anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Çalışma, bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, önemi, ilgili araştırmalar ve yönteme yer verilmiştir. Birinci bölümde yargılama usûlü ile ilgili genel bilgiler yer almıştır. İkinci bölümde hâkimlerin özellikleri ile ilgili hadislerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise yargılama usûlünün temel ilkeleriyle ilgili hadisler; adâlet, yemin, şâhitlik ve sulh başlıkları altında incelenmiştir. Hadisler, sened ve metin yönünden değerlendirilerek bu hadislerin elverdiği ölçüde modern hukuk ile mukayesesi yapılmış, hadislerin gözettiği amaç ve ilkelerin modern hukuk sistemindeki ilke ve amaçlarla örtüşüp örtüşmediği tespit edilmeye çalışılmıştır. Hadis metinleri değerlendirilirken şerh kitaplarından, lügat, tefsir ve hukuk kitaplarından da istifade edilmiştir. Konu itibariyle bu hadisler, en geniş ve derli toplu şekilde Ebû Dâvûd'un Sünen'inin "Kitâbü'l-Akdıye" bölümünde yer aldığı için genellikle buradaki hadisler baz alınmış, eksik ve gerekli görülen yerlerde diğer hadis kaynaklarından da ilaveler yapılmıştır.