Hakem kararlarının esasa uygulanacak hukuka uygunluk açısından denetlenmesi bağlamında révısıon au fond yasağı

Bu çalışmanın konusu, hakem kararlarının iptal ve tenfiz davasında mahkemece esastan denetlenmesinin yasak olmasını ifade eden révision au fond yasağının ne olduğuna ve bu yasağa rağmen esasa uygulanacak hukuka aykırılık hallerinin denetlenmesinin mümkün olup olmadığına ilişkindir. Türk hukuku kapsamında yapılan bu çalışmada karşılaştırmalı hukuktaki doktrin ve yargı kararlarından da yararlanılmıştır. Çalışmamız kapsamında ilk olarak révision au fond yasağının teorik ve felsefi temelinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Zira Türk hukuku kapsamında révision au fond yasağı, detaylı bir incelemeye konu edilmemiştir. Bu eksikliğin giderilmesi adına révision au fond kavramı, révision au fond denetiminin ortaya çıkışı ve bu denetimin konusu incelenmiştir. Buna göre Fransa'da yabancı mahkeme kararlarının tenfizi denetiminde ortaya çıkan révision au fond yasağı kavramı ile bir kararın esas bakımından denetlenmesi yasaklanmaktadır. Révision au fond yasağının ne olduğu ortaya konulduktan sonra, hakem kararlarının mahkeme tarafından denetlenmesine ilişkin iptal ve tenfiz davasının genel özellikleri incelenmiştir. Buna göre bu davalarda yapılacak denetim, birbirlerine oldukça benzer olan iptal sebepleri ve tenfiz engelleri üzerinden yapılmaktadır. Tahdidi olarak sayılan bu sebepler daha çok usûli ve şekli konulara ilişkin olup hakem kararının esas bakımından denetlenmesine imkân veren bir sebep bulunmamaktadır. Öte yandan hakem kararlarının denetiminde révision au fond yasağı prensibi kabul edilmiştir. Révision au fond yasağının teorik boyutu açısından son olarak, hakem kararlarının denetlenmesinde révision au fond yasağının kabul edilmesinin sebepleri incelenmiştir. Bu inceleme neticesinde hakem kararlarının yargısal karakteriyle yakından ilgili olan bağlayıcılık ve res judicata etkisinin hakem kararlarının esastan denetlenmemesini açıkladığı tespit edilmiştir. Öte yandan bir devletin hakem kararında hukukun doğru uygulanmaması bakımından özel bir menfaatinin bulunmadığı ile iptal ve tenfiz denetiminin hakem kararının denetim ülkesinin hukuk düzenine "uyumlu" olup olmadığını incelemekten ibaret olduğu tespit edilmiştir. Bu iki tespitin de hakem kararının esastan denetlenmesi yasağını haklı kıldığı kanaatine varılmıştır. Révision au fond yasağının teorik temelleri ortaya konulduktan sonra bu yasağın hakem kararlarının denetlenmesi bakımından pratik sonuçlarının incelenmesine geçilmiştir. Bu bölümde ilk olarak iptal ve tenfiz davasında "révision" sistemi yerine benimsenen "kontrol" sisteminin genel özellikleri incelenmiştir. Kontrol sisteminde hakem kararları belirli denetim sebepleri çerçevesinde incelenmekte olup bu sebeplerin varlığını tespit edilmesi için zorunlu ve ilgili olması kaydıyla hakem kararı tüm unsurlarıyla birlikte değerlendirilebilecektir. Bununla birlikte her halükârda hakem kararının doğru olup olmadığının veya hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığının denetlenmesi mümkün değildir. Kontrol sisteminde denetimin somutlaştırılması için farklı denetim sebepleri üzerinden tek tek bir inceleme yapılmıştır Kontrol sisteminin incelenmesinden sonra hakemin esasa ilişkin hukuki değerlendirmesinin denetlenmesini yasaklayan révision au fond yasağı karşısında esasa uygulanacak hukuka aykırılık olarak değerlendirilebilecek bazı hallerin denetlenmesinin mümkün olup olmadığı incelenmiştir. Hakemin tarafların murat ettiğinden farklı bir hukuk uygulamasının yetki aşımı teşkil ettiği, buna karşılık tarafların hukuk seçimi yapmadığı ve hakemin esasa uygulanacak hukuku kendisinin tayin ettiği durumun bir iptal sebebi veya tenfiz engeli teşkil etmediği sonucuna varılmıştır. Hukukun hatalı uygulanması durumunda ise prensip olarak révision au fond yasağı uyarınca bir inceleme yapılamayacaktır. Ancak istisnai olarak hukukun uygulanması bakımından hakemin kasıtlı bir hatası bazı ülkelerde yetki aşımı olarak kabul edilmektedir. Bu incelemenin ardından hakem kararlarının denetlenmesinde esasa uygulanacak hukuka aykırılıkların denetlenmesine ilişkin yaklaşımlar incelenmiştir. Bu kapsamda esastan denetime imkân veren ülke hukuklarındaki durum ele alınmıştır. Ayrıca tarafların yapacakları anlaşma ile hakem kararındaki esasa uygulanacak hukuka aykırılıkların mahkemece denetlenmesinin mümkün olup olmadığı incelenmiştir. Tarafların hakem kararlarının denetim kapsamını genişletme yönünde anlaşma yapmalarının mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır.