Haldun-Laffer eğrisi sınaması: 1964-2022 Türkiye örneği

Vergilerin devlet gelirleri içerisinde önemli bir paya sahip olduğu bilinmektedir. Bu nedenle vergi oranlarının ne olması gerektiği her zaman tartışma konusu olmuştur. Mükelleflerin ödeyebileceği ve devlete en yüksek vergi geliri sağlayan optimal vergi oranı birçok ekonomist tarafından araştırılmıştır. Bu konuyu ilk ele alan düşünür İbni Haldun'dur. İbni Haldun'un 14. yüzyılda kaleme aldığı mukaddime isimli eserinde, vergi oranlarındaki aşırılığın vergi gelirlerini azaltacağı iddia edilmektedir. Arz yönlü iktisatçı Arthur Laffer ise daha sonra bu konuyu ele alarak vergi oranlarının bir üst sınırı olduğunu ve bu noktaya kadar vergi gelirlerinin artacağını, ancak bu sınırın aşılmasından sonra vergi oranları yükselmeye devam etse bile vergi gelirlerinin azalacağını öne sürmüştür. Literatüre bakıldığında bu konuda pek çok analiz yapılmıştır. Yapılan analiz sonuçları ülkelerin ekonomik, siyasi ve sosyal durumlarına göre farklılık göstermektedir. Bu çalışmada Haldun-Laffer eğrisi ele alınarak Türkiye için en yüksek vergi gelirindeki yıllık büyüme oranını sağlayacak vergi oranının ne olması gerektiği araştırılmıştır. Çalışmada Beenstock (1979) tarafından oluşturulan model kullanılmıştır. Beenstock (1979) modeline, kontrol değişkenler olarak enflasyon ve faiz oranları da eklenmiştir. 1964-2022 yıllarını kapsayan verilerden yararlanılmıştır. Model çözümü için en küçük kareler yöntemi ile inceleme yapılmıştır. Elde edilen bulgulara göre vergi oranındaki %1'lik artış vergi gelirlerindeki artışı %0,03 desteklemektedir. Enflasyondaki %1'lik artışın da vergi gelirlerindeki artışı %0,002 desteklediği saptanmıştır. Vergi oranının karesinin katsayısı ise -0,0011'dir. Ters U şeklinde olan bir eğri ile uyumlu olacak şekilde vergi oranının karesinin katsayısı negatif işaretlidir. Bu durum anılan dönemin Türkiye'sinde vergi oranının aşırı artmasının vergi gelirlerindeki yıllık büyüme oranını olumsuz etkileyeceğini doğrulamaktadır. Faiz parametresi haricindeki diğer parametrelere dair elde edilen sonuçlar istatistiki olarak anlamlıdır. Haldun-Laffer eğrisinin ters U şeklinde olduğu göz önüne alındığında tepe noktasının vergi gelirlerindeki artışı maksimum kılan vergi oranını vereceği bilinmektedir. EKK analizinden elde edilen katsayı değerlerinin tepe noktasını verecek formüle (-b/2a) uygulanmasıyla, 1964-2022 yılları arasında Türkiye özelinde vergi gelirlerindeki yüzdesel artışı maksimum kılan vergi oranının %15,23 olduğu sonucuna ulaşılmıştır.