DoctorateOpen Access

Harmonic type sums and their arithmetic properties

2020
0 views
0 downloads
Advisor: Prof. Dr. Emre Alkan ; Dr. Öğr. Üyesi Haydar Göral

Abstract (TR)

Harmonik serinin ilk $n$ teriminin toplamına \emph{$n$. harmonik sayı} denir; şöyle ki $n \ge 1$ için, $$h_n = \sum_{k=1}^n \frac 1 k.$$ Bu sayılar, bir takım aritmetik özellikleri sağlar. Örneğin, $n \ge 2$ için $n$. harmonik sayı tam sayı değildir ve bu ilk kez Theisinger tarafından 1915 yılında gösterilmiştir. Bu sayıların bir genelleştirmesi ise, 1996 yılında Conway ve Guy tarafından verilmiştir. Onlar, $h_n^{(1)} = h_n$ olma koşuluyla, \emph{$r$. dereceden $n$. hiperharmonik sayıyı} $$h_n^{(r)} = \sum_{k=1}^n h_k^{(r-1)}$$ şeklinde tanımlamışlardır. Bu tanımda, $n,r \in \mathbb Z^+$ için $n\ge 1$ ve $r\ge2$ şartları da sağlanır. Mez\H o 2007 yılında, bu sayıların 1 dışında tam sayı olmadığını öngören bir sanı ortaya atmıştır. Aynı sanıyı belirttiği makalede, $n>1$ ve $r \le3$ için $h_n^{(r)}$ sayısının tamsayı olmadığını da göstermiştir. Bu tezde, tamsayı olmayan hiperharmonik sayıların dereceleri için bilinen üst sınırlar geliştirilmiştir. Özellikle, tüm $r \le 35\, 001$ ve $n>1$ değerleri için karşılık gelen hiperharmonik sayıların tamsayı olmadığı kanıtlanmıştır. Ayrıca, $n$ çift bir sayıya veya bir asal kuvvete eşitse, ya da $r$ tek sayı ise, $h_n^{(r)}$ sayısının aynı özelliği sağladığı gösterilmiştir. Üstelik hemen hemen tüm $(n,r)$ ikililerine karşılık gelen hiperharmonik sayıların tam sayı olmadığı, kısa aralıklardaki asal sayılar kullanılarak ispatlanmıştır. Tüm bunların aksine, son analizimiz hiperharmonik tamsayıların varlığını göstermiştir. Özel olarak belirtmek gerekirse, 153 tane farklı $\alpha \mod{748\, 440}$ değeri için $r=64\cdot(2^\alpha - 1) +32$ iken $h_{33}^{(r)}$ sayısının tamsayı olduğu görülmüştür. Bu özelliği sağlayan en küçük $r$ değeri ise $64\cdot(2^{2659} - 1) +32$ sayısına eşittir. Belirtilen bu $r$ değerleri, hiperharmonik tamsayıların sonsuzluğuna işaret eder ve Mez\H o'nün sanısını çürütür.

Author

Dr. Doğa Can Sertbaş

How to Cite

Doğa Can Sertbaş (Doktora Tezi). Harmonic type sums and their arithmetic properties, 2020, Koç University.

Keywords

License

Tüm Hakları Saklıdır

This work is shared under the specified license terms.

More theses from Koç University