Hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde yalın yönetim: Ordu ili örneği

Amaç: Bu araştırmanın temel amacı, hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde yalın yönetim uygulamalarının mevcut durumunu analiz etmek ve yalın yönetimin etkinliğini artırmaya yönelik öneriler geliştirmektir. Böylece hem hizmet kalitesinin hem de hasta memnuniyetinin artırılmasına katkı sağlanması hedeflenmektedir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, ikincil verilere dayalı retrospektif ve tanımlayıcı bir araştırmadır. Araştırma evrenini, Ordu ilinde 2018 ve 2024 yılları arasında gerçekleşen toplam 519 607 acil vakaya ait acil sağlık hizmeti verileri oluşturmaktadır. Veriler kapsamında; acil çağrıların yanıt süresi, komuta kontrol merkezinin müdahale süresi, ambulans ekiplerinin vakaya çıkışı ve olay yerine ulaşım süreleri gibi süreçler incelenmiş ve bu göstergeler yalın yönetim bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Araştırma verileri Microsoft Excel programına aktarılmış, hastane öncesine ait verilerin frekans ve yüzde dağılımları hesaplanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler ve istatistiksel anlamlılık düzeyleri SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular: 112 Acil Çağrı Merkezi (AÇM) sistemine geçiş öncesi ve sonrası dönemler karşılaştırıldığında; acil çağrıların ambulans ekiplerine iletilme süresi, AÇM sistemine geçişin ardından ortalama 39.48 saniye azaldığı ve önceki döneme göre %36.87 oranında hızlandığı tespit edilmiştir. Ambulans ekiplerinin vakaya çıkış süresi, AÇM sonrasında %23.71 oranında azalarak ekiplerin vakaya ortalama 10.75 saniye daha hızlı çıkış yaptığı tespit edilmiştir. Birim vaka başına düşen çağrı sayısı, Komuta Kontrol Merkezi (KKM) döneminde 5.03 iken, Sağlık Komuta Kontrol Merkezi (SKKM) döneminde %53.63 oranında azalarak 2.33'e indiği tespit edilmiştir. Acil çağrıların cevaplanma oranı, 2018 yılında %89.10 iken, 2024 yılına gelindiğinde %98.53 seviyesine yükseldiği tespit edilmiştir. Vaka başına kat edilen mesafe, KKM döneminde 27.61 km iken, SKKM döneminde 4.16 km azalarak %15.07 oranında bir mesafe verimliliği sağlanmıştır. Kentsel vakalara zamanında ulaşım oranı %93.94'ten %98.43'e yükseldiği ve kırsal vakalarda zamanında ulaşım oranının %82.15'ten %89.21'e yükseldiği tespit edilmiştir. Personel başına düşen ortalama hasta yükü katsayısı, KKM döneminde aylık 12.03 iken, SKKM döneminde küçük bir artışla 12.14 olduğu tespit edilmiştir. Bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamış, artan vaka sayısına rağmen iş yükünün sabit kaldığı tespit edilmiştir. Sonuçlar: Bulgular doğrultusunda, SKKM döneminde 112 AÇM sistemine geçişin yalın yönetim bakış açısıyla çağrı ve vaka yoğunluğunun etkin bir biçimde yönetilmesini sağladığı, zaman ve kaynak kullanımında istatistiksel olarak anlamlı düzeylerde verimli olduğu tespit edilmiştir. 2018-2024 yılları karşılaştırıldığında, vaka sayısındaki artışa rağmen insan kaynağında anlamlı bir artış olmadığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Acil, Sağlık, 112, Yalın Yönetim, Ambulans, Ordu