Aircraft selection in airline fleet management

Özet: Havacılık sektörü içinde bulundurduğu elementlerle beraber 20. Yüzyıla damgasını vuran ve sürekli gelişim gösteren bir sektör olagelmiştir. Teknolojinin hızla gelişmesi ve 1978 yılında havacılıkta deregülasyonun gerçekleşmesiyle beraber havacılığın en önemli elementi olan havayolları için rekabet çok daha hızlı bir şekilde artmaya başlamıştır. Artan bu rekabet büyük yatırımların yapıldığı ve stratejik kararların alındığı havayolları firmalarını aldıkları stratejik kararların uzun vadeli etkilerini ve sonuçlarını çok iyi analiz etmek zorunda bırakmıştır. Havayollarının filolarını hangi stratejiyle büyütmesi gerektiği ve ne yönede geliştirmesiyle ilgilenen filo planlama da, havayollarını hem yapısal hem de finansal açıdan planlayan bir alandır. Rekabetin artması filo planlamının önemini çok daha gün yüzüne çıkarmıştır. Filo planlama, havayolu firmaları için doğru hava aracının doğru zamanda ve istenilen şartlar doğrultusunda havayoluna kazandırılması için kararlar almaktadır. Filoya dahil edilcek hava aracının firmaya olan çevresel, finansal ve teknolojik etilerini analiz eder. Havayollarının en büyük yatırımları olan hava aracı satın alımı çok iyi bir planlama çerçevesinde yapılmazsa havayollarının iflasına bile sebep olabilmektedir. Bu sebepe hava aracı seçimi ve satın alınması hava yollarının en önemli stratejik kararlarından biridir. Bu çalışmada, DEMATEL ve Ağırlıklı Uzaklık Metriği temelli değerlendirme yöntemi kullanılarak bir Çok Ölçütlü Karar Verme (ÇÖKV) yaklaşımı önerilmiştir. İlk olarak hava aracı seçimini etkileyen faktörler ve bu faktörlerin biribirini ne derece etkilediği hesaplanmış olup bu faktörlerin oluşturulacak olan modelde hava aracı seçiminin kararını ne derece etkilediği işlenmiştir. Bu etkinliğin hesaplanması için DEMATEL yöntemi kullanılmıştır. İlk aşamada karar vericiler tarafından ölçütler belirlenmiştir. Bu ölçütler şu şekildedir: Satın alma maliyeti, yakıt etkinliği, ödeme koşulları, bakım maliyetleri, sigorta maliyetleri, yer hizmetleri maliyetleri, filo benzerliği, koltuk kapasitesi, kabin yapısı, kargo kapasitesi, ses kirliliği düzeyi, teslim süresi ve maksimum kalkış ağırlığıdır. Kullanılan yöntem ile ölçütler ikili olarak karşılaştırılıp etki dereceleri karar vericiler tarafından belirlenmiştir. Belirli bir eşik değerinin altında kalan ölçütler elenmiş olup karar vericiyi en çok etkileyen ölçütler seçilmiştir. Bunlar satın alma maliyeti, maliyet etkinliği, koltuk kapasitesi menzil, kargo kapasitesi ve maksimum kalkış ağırlığıdır. İkinci adım olarak elde edilen ölçütler ile beraber karar verici için hangi hava aracının satın alınacağı kararı ağırlıklı uzaklık yöntemiyle belirlenmiştir. Karar verici tarafından belirlenen hedef ve bu hedefe olan yakınlığa göre alternatifler arasından seçim yapılmıştır. Ortaya çıkan ÇÖKV yaklaşımı hali hazırda tarifeli sefer havayollarının filo planlaması için daha doğru kararlar verip alacakları stratejik kararlarda daha mantıksal hareket etmelerine imkan sağlayacaktır. Anahtar Sözcükler: Havacılıkta Yatırım Yönetimi, Filo Planlama, Çok Ölçütlü Karar Verme