Havayolu operatörlerinin etkinliğinde maliyet bileşenlerinin rolü:Avrupa merkezli havayolu operatörleri üzerine bir analiz

Havayolu endüstrisi, son derece rekabetçi bir sektör olup, bilet fiyatları sürekli düşmektedir. Bu durum, havayolu şirketlerinin maliyet sürücülerini ayrıntılı bir şekilde anlamalarını ve maliyetleri düşük tutmalarını gerektirir. Havayolu şirketlerinin toplam maliyetlerinin yaklaşık yarısı, işgücü maliyetleri ve yakıt maliyetleri gibi iki kaleme odaklanmaktadır. Ayrıca, havayolu endüstrisi, sermaye yoğun bir sektördür ve çok düşük bir marja sahiptir. Özellikle, belirsiz durumlar ve süreçler (örneğin, 2001 terör saldırısı, 2008-2009 küresel finans krizi ve 2019 sonunda başlayan ve uzun süre devam eden COVID-19 pandemisi) sektörün finansal zorluklar yaşamasına neden olmuştur. Bu tür durumlarda ve süreçlerde, sürdürülebilir finansal göstergelere sahip havayolu şirketleri, rekabette öne çıkabilir. Bu nedenlerle, havayolu şirketlerinin maliyet yapısını ve kârlılığını anlamak ve yönetmek, verimlilik ve etkinlik açısından son derece önemlidir. Araştırma kapsamında Avrupa merkezli 7 havayolu operatörünün finansal verileri girdi ve çıktı doğrultulu veri zarflama analizi metodu uygulanarak değerlendirilmiştir. İlk iki bölümde havayolu endüstrisinin tarihsel gelişimi ve iş modelleri ile havayolu operasyonlarında temel maliyet bileşenleri kavramsal olarak değerlendirilmiştir. Son bölümde havayolu operatörlerine ait finansal tablolardan elde edilen operasyonel ve finansal maliyetler ile finansal oranlardan net kâr marjı ve aktif kârlılık oranı değişkenleri korelasyon analizi ve veri zarflama analizi ile nicel olarak incelenmiştir. 2017-2019 yılları arasında etkinlik ve kârlılık açısından aktif kârlılık oranı ile net kâr marjı arasında güçlü bir pozitif korelasyon bulunmuştur. Bu, bir metriğin artışının diğerini de artırabileceğini gösterir ve bu durum operatörlerin finansal performansını doğrudan etkileyebilir. Etkinlik skorlarına göre, bazı operatörler en iyi performansa sahipken, diğerlerinin performansları düşük bulunmuştur. Operasyonel maliyetlerdeki artışın, etkinlik skorunu doğrudan azalttığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, operasyonel maliyetler kontrol altında tutulmalı ve mümkün olduğunca azaltılmalıdır. Anahtar Kelimeler: Havayolu endüstrisi, maliyet etkinliği, operasyonel maliyet, net kâr oranı, aktif kârlılık oranı, veri zarflama, etkinlik skor analizi