Hayat bilgisi dersinde sürdürülebilir çevre farkındalığı kazandırmaya yönelik bir araştırma

Yaşadığımız dünyanın ömrünün uzun olabilmesi için hali hazırdaki doğal kaynakların bilinçli ve tasarruflu kullanılması gerekmektedir. Bunun için çevresindeki sorunları tespit edebilen, sorunlara çözüm bulabilen, çevre zenginliğini koruyabilen, çevrenin sürdürülebilirliğine katkıda bulunan ve çevresel farkındalığı yüksek bireyler yetiştirmek gerekmektedir. Bunun için de küçük yaşlardan itibaren çevresel farkındalık oluşturulmalıdır. Bu bağlamda yapılan bu araştırmanın amacı Hayat Bilgisi dersi kapsamında ilkokul 3. sınıf öğrencilerine sürdürülebilir çevre farkındalığı kazandırmaktır. Ayrıca uygulanan etkinliklerin öğrencilerin Hayat Bilgisi dersine karşı tutumları, çevreye karşı tutumları ve çevre farkındalıkları üzerindeki etkilerini tespit etmenin yanı sıra uygulama sürecinin öğrenci görüşlerine dayalı olarak değerlendirilmesi de amaçlanmaktadır. Bunların dışında sürdürülebilir çevre farkındalığı oluşturmak amacıyla uygulanan etkinliklerin çevre farkındalığı oluşturmak için araştırmacılara ve uygulayıcılara katkılar sağlaması umulmaktadır. Araştırmada karma araştırma yöntemlerinden gömülü desen kullanılmıştır. Çalışmanın nicel boyutunda yarı deneysel desenlerden öntest sontest kontrol gruplu deneysel desen, nitel boyutunda temel nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmanın uygulama süreci 2022-2023 eğitim öğretim yılının 2. döneminde toplam 6 hafta boyunca devam etmiş olup araştırmacı tarafından oluşturulan ders planları aracılığı ile dersler yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu 2022- 2023 eğitim öğretim yılı 2. döneminde Afyonkarahisar'a bağlı bir kasabada öğrenim gören ilkokul 3. sınıf düzeyindeki 40 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın nicel bölümüne bu iki sınıfta öğrenim gören öğrencilerin tümü katılmıştır. Deney grubu 10 kız 10 erkek toplam 20, kontrol grubu da 11 kız 9 erkek olmak üzere toplam 20 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmanın nitel boyutunda deney grubundaki öğrencilerin tamamı ders günlükleri tutmuştur. Ayrıca araştırmacı tarafından araştırmacı günlüğü tutulmuştur. Deney grubundaki öğrencilerle görüşmeler yapılmıştır. Günlükler içerik analiziyle çözümlenerek birer doküman olarak ele alınmıştır. Görüşmeler için amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örneklemesi ile belirlenen, akademik başarısı iyi, orta ve istenilen yeterlilikte olmayan 9 öğrenciden yarı yapılandırılmış görüşme formuyla veri toplanmıştır. Araştırmanın nicel verileri "Hayat Bilgisi Tutum Ölçeği, İlkokul Çevre Tutum Ölçeği ve İlkokul Çevre Farkındalık Ölçeği" kullanılarak elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde gruplar arası karşılaştırmalarda Mann Whitney U; grup içi karşılaştırmalarda Wilcoxon İşaretli sıralar testi kullanılmıştır. v Araştırmadan elde edilen sonuçlara bakıldığında deney ve kontrol grubuna uygulanan "Hayat Bilgisi Tutum Ölçeği" bulgularına göre ölçeğin genelinden elde edilen sontest puanlarına göre istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamaktadır. Ancak nitel bulgulara göre öğrencilerin, Hayat Bilgisi dersine yönelik olumlu yönde tutum geliştirdikleri de söylenebilir. "İlkokul Çevre Tutum Ölçeği" bulgularına göre deney ve kontrol grubu arasında ölçeğin genel toplamında ve ölçeğin alt boyutlarından elde edilen puanlara göre "olumlu çevresel davranışlar" alt boyutuna yönelik sontest puanlarında istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunurken, deney ve kontrol gruplarının ilkokul çevre tutum ölçeğinin, "çevresel bilgi ve farkındalık" ve "olumsuz çevresel davranışlar" alt boyutlarına yönelik sontest puanları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Uygulanan "İlkokul Çevre Farkındalık Ölçeği"nin genelinden ve alt boyutlarından elde edilen sontest puanlarına göre istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamaktadır. Ancak "doğada yaşam", "canlıların devamlılığı" alt boyutları ile ölçeğin geneline ait sıralı toplam puanlarında deney grubu lehine artış görülmektedir. Bunların dışında uygulanan ders planları sonunda yazdırılan öğrenci günlükleri, araştırmacı günlüğü ve öğrencilerle yapılan görüşmelerden elde edilen nitel bulgulara göre öğrencilerin hem Hayat Bilgisi dersine hem de çevreye yönelik tutumlarının olumlu yönde arttığı söylenebilir. Ayrıca yine nitel bulgulara göre öğrencilerin çevresel farkındalıklarının da olumlu yönde arttığı söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Hayat Bilgisi, sürdürülebilir çevre, çevresel farkındalık, tutum, ilkokul öğrencileri.