Hayat tablosu verileri kullanarak elde edilen matematiksel model ve uygulamaları

Sıcaklık sivrisinek popülasyon dinamiği üzerindeki en baskın faktördür. Sıcaklığın farklı evrelerdeki bireylerin gelişim süreleri ve mortalite oranlarına olan etkileri hayat tablolarıyla gösterilir. Hayat tabloları matematiksel modelleme çalışmaları için yeterince detaylı veriler sağlar. Bu tez çalışması kapsamında hayat tablosu verileri bilinen Culex quinquefasciatus türüne ait matematiksel popülasyon modeli (sPop) oluşturulmuştur. Bu popülasyon modeli kullanılarak, iklim verileri bilinen bölgelere ait popülasyon dinamiği tahminleri yapılması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, Ankara ilinde arazi çalışmaları yapılarak dört bölgede 15 farklı lokaliteden yaklaşık altı ay boyunca toplam 1178 adet sivrisinek toplanmış ve yedi farklı konumdan sıcaklık verisi alınmıştır. Yapılan karşılaştırmalar sonucunda popülasyon modeli tahminlerinin ve popülasyon dinamiğinin en uyumlu olduğu lokalite İmrahor-1 olarak tespit edilmiş, Dodurga-1 lokalitesinde de kısmi uyum gözlenmiştir. İnternet tabanlı ERA5 sıcaklık verileri ile yapılan karşılaştırmalarda ise Karaoğlan, Dodurga ve İmrahor bölgelerinde popülasyon modeli ve popülasyon dinamiğinin kısmi olarak uyumu gözlenmiştir. Tüm lokalitelerde ve bölgelerde yapılan karşılaştırmalarda, sıcaklık verilerinin çözünürlüğü arttıkça modelin daha iyi sonuçlar verdiği gösterilmiştir. Ortam sıcaklığı kullanılarak çalıştırılan bu modele yağış, bağıl nem, su sıcaklığı gibi daha fazla iklimsel parametrenin eklenmesi ve modelde daha yüksek çözünürlüklü veri kullanılması ile bu popülasyon modelinin tahminleme gücünün artacağı öngörülmektedir.