Hemşireler için yaşlı istismarını tanılama ölçeği geliştirilmesi

Yaşlı istismarı, artan yaşlı nüfusla birlikte önemli bir küresel sağlık sorunu haline gelmiştir. Hemşirelerin yaşlı istismarını tanılamalarını desteklemek amacıyla yürütülen bu araştırmada, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma, metodolojik desende planlanmıştır. Etik kurul onayı (15.06.2023, Sayı: 2023/43) ve kurum izinleri alınmıştır. Ölçek maddeleri literatür taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda oluşturulmuştur. Uzman görüşü sonrası ölçeğin kapsam geçerlilik indeksi 0.878 olarak saptanmıştır. Araştırmada açıklayıcı faktör analizi için Artvin ilinde 373 hemşireden, doğrulayıcı faktör analizi için ise Trabzon ilinde 334 hemşireden veri toplanmış, toplamda 707 hemşire çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler, Kişisel Bilgi Formu ve Hemşireler İçin Yaşlı İstismarını Tanılama Ölçeği (HİYİTÖ) taslak formu kullanılarak toplanmıştır. Açıklayıcı faktör analizinde KMO değeri 0.861, Bartlett's testi sonucu χ²=7109.368 (p<0.001) bulunmuş, dört faktörlü bir yapı ile toplam varyansın %61.810'unun açıklandığı belirlenmiştir. Maddelerin faktör yükleri 0.643 ile 0.895 arasında değişmektedir. Doğrulayıcı faktör analizinde KMO değeri 0.929, Bartlett's testi sonucu χ²=6429.759 (p<0.001) bulunmuş, uyum indeksleri χ²/sd=3.516, CFI=0.858, GFI=0.869 ve NFI=0.886 düzeyinde tespit edilmiştir. Ölçeğin güvenilirlik analizlerinde, açıklayıcı faktör analizi örnekleminde Cronbach's Alpha katsayısı 0.890, doğrulayıcı faktör analizi örnekleminde ise 0.944 olarak hesaplanmıştır. Madde toplam korelasyon değerleri 0.552 ile 0.810 arasında değişmiş, tüm maddelerin ayırt edicilik gücü bağımsız gruplar t-testi ile değerlendirilmiş ve alt %27 ile üst %27 gruplar arasında anlamlı farklar bulunduğu (p<0.001) belirlenmiştir. Toplanabilirlik analizi kapsamında Tukey's Nonadditivity Test uygulanmış ve eklememezlik etkisinin anlamlı olmadığı (p=0.488) tespit edilmiştir. Bu durum ölçek maddelerinin toplam puan oluşturmak üzere toplanabilir olduğunu göstermektedir. Ayrıca, hemşirelerin yaş, eğitim düzeyi ve klinik deneyim süresi gibi sosyodemografik değişkenlerinin ölçek puanlarında anlamlı farklılık yarattığı saptanmıştır (p<0.05). Sonuç olarak, Hemşireler İçin Yaşlı İstismarını Tanılama Ölçeği'nin hemşirelerin yaşlı istismarını tanılamada kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç olduğu belirlenmiştir. Anahtar Sözcükler: Hemşirelik, Geçerlik, Güvenirlik, Ölçekler, Yaşlı istismarı