Hemşirelik bakımında praksis: Temellendirilmiş kuram çalışması

Amaç: Araştırma, hemşirelik bakımında praksis kavramını, temel oluşturan öğeleri, etkileyen faktörleri ve sonuçları açıklayan bir model ortaya konulması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan temellendirilmiş kuram çalışmasının Charmaz tarafından oluşturulan yapılandırmacı deseni kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Akdeniz Üniversitesi Hastanesi, Kepez Devlet Hastanesi ve Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde çalışan hemşireler oluşturmuştur. Örneklem seçiminde amaçlı örneklem ve kuramsal örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Veriler, bireysel görüşme ve gözlem yoluyla toplanmıştır. Görüşme ve gözlemler kuramsal doygunluğa ulaşılıncaya kadar devam etmiştir. Verilerin toplanması ve analizi eş zamanlı yürütülmüştür. Verilerin analizinde ilk kodlama, odaklı kodlama ve kuramsal kodlama takip edilmiştir. Bulgular: Araştırmada katılımcılardan elde edilen veriler doğrultusunda beş ana kod, ana kodlara bağlı 13 kategori ve 33 alt kod belirlenmiştir. Praksis ana kodunda 'kavram olarak praksis' ve 'uygulama olarak praksis' kategorileri bulunmuştur. Praksise giden yol ana kodunda 'bilgi ihtiyacını fark etme', 'amaç odaklılık' ve 'iyiye ulaşma çabası' kategorileri belirlenmiştir. Praksise temel oluşturan öğeler kategorisinde 'kişilik özellikleri', 'donanım' ve 'değerler' kategorileri tespit edilmiştir. Praksisi etkileyen faktörler ana kodunda 'bireysel engeller', 'çevresel engeller' ve 'özgürleştirici ortam' kategorileri saptanmıştır. Praksis sonuçları ana kodunda 'kendini gerçekleştirme' ve 'kendini var etmenin mutluluğu' kategorileri yer almaktadır. Sonuç: Verilere temellendirilerek oluşturulan hemşirelik bakımda praksisin kavramsal çerçevesi, ilişki faktörleri ve sonuçları "Bakımda Praksis" modeline göre açıklanmıştır. Bu model doğrultusunda; bireylerin sahip olduğu olumlu kişilik özellikleri, deneyim ve değerlerin praksisin temelini oluşturduğu belirlenmiştir. Ayrıca bireyin gerçekleştireceği eylemlerde amaç odaklı ve iyiye ulaşma çabası içinde olması uygun ortam ile desteklendiğinde bireyin kendini gerçekleştirerek mutluluğa (eudaimonia) ulaştığı saptanmıştır. Bulgular: Araştırmada katılımcılardan elde edilen veriler doğrultusunda beş ana kod, ana kodlara bağlı 13 kategori ve 33 alt kod belirlenmiştir. Praksis ana kodunda 'kavram olarak praksis' ve 'uygulama olarak praksis' kategorileri bulunmuştur. Praksise giden yol ana kodunda 'bilgi ihtiyacını fark etme', 'amaç odaklılık' ve 'iyiye ulaşma çabası' kategorileri belirlenmiştir. Praksise temel oluşturan öğeler kategorisinde 'kişilik özellikleri', 'donanım' ve 'değerler' kategorileri tespit edilmiştir. Praksisi etkileyen faktörler ana kodunda 'bireysel engeller', 'çevresel engeller' ve 'özgürleştirici ortam' kategorileri saptanmıştır. Praksis sonuçları ana kodunda 'kendini gerçekleştirme' ve 'kendini var etmenin mutluluğu' kategorileri yer almaktadır. Sonuç: Verilere temellendirilerek oluşturulan hemşirelik bakımda praksisin kavramsal çerçevesi, ilişki faktörleri ve sonuçları "Bakımda Praksis" modeline göre açıklanmıştır. Bu model doğrultusunda; bireylerin sahip olduğu olumlu kişilik özellikleri, deneyim ve değerlerin praksisin temelini oluşturduğu belirlenmiştir. Ayrıca bireyin gerçekleştireceği eylemlerde amaç odaklı ve iyiye ulaşma çabası içinde olması uygun ortam ile desteklendiğinde bireyin kendini gerçekleştirerek mutluluğa (eudaimonia) ulaştığı saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Praksis, hemşirelik, hemşirelikte praksis, temellendirilmiş kuram