Heyelanların baraj göllerinde oluşturacağı dalgalarınfiziksel ve 3 boyutlu matemetiksel modellerlesimülasyonu: Hardısağır heyelanı örneği

Proje kapsamında Kürtün Barajı göl alanında bulunan Hardısağır heyelanının olası bir hareketi sonucu oluşacak itki dalgaları 3 boyutlu nümerik simülasyonlarla değerlendirilmiş, sediment birikimine bağlı olarak değişen taban topografyasının itki dalgalarının yayılımı ve fiziksel özellikleri üzerindeki etkisi modellenmiştir. Proje kapsamında DSİ 22 Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan sondajlara ait veriler, arazide yapılan ölçümler ve laboratuvar deneylerden elde edilen veriler kullanılarak 3 boyutlu analizler yapılmıştır. 3 boyutlu analizlerde, Harita Genel Komutanlığı'ndan ve arazide dron ölçümlerinden elde edilen ortofotolardan üretilen nokta bulutları kullanılarak güncel arazi topografyasını temsil eden katı model oluşturulmuş, güncel rezervuar taban topografyası ise göl üzerinde Multibeam Echosounder kullanılarak yapılan batimetrik ölçümler sonucunda üretilmiştir. Olası bir hareket sonucu göl alanına akacak heyelan kütlesinin hacmi üç boyutlu limit denge analizleri ile hesaplanmış, oluşacak itki dalgası analizleri ise 3 boyutlu simülasyonlara dayalı nümerik modeller kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İtki dalgası analizlerinde her iki durumda tüm sınır koşullar sabit tutulup sadece taban topografyası değiştirilmiş, analizlerde maksimum su seviyesi 645 m olarak kabul edilmiştir. Yapılan 3 boyutlu limit denge analizleri sonucu olası bir kütle hareketi sonucunda 875.240 m3 lük malzemenin rezervuara akacağı hesaplanmıştır. Göl tabanının güncel topografyası hakkında bilgi elde etmek için yapılan batimetrik ölçümler sonucunda rezervuarda farklı alanlarda 3.05 ile 23.23 m arasında sediment biriktiği belirlenmiştir. Barajın su tutmaya başladığı ilk dönemdeki taban topografyası için kurulan katı model kullanılarak yapılan 3 boyutlu analizlerde çarpma zonunda oluşan maksimum dalga yüksekliği 30 m, karşı kıyıdaki ilerleme miktarları düşey ve yatay mesafeler için sırasıyla 75 ve 193 m, baraj gövdesine ulaşan dalga yüksekliği 2.5 m olarak hesaplanmıştır. Güncel taban topografyası için kurulan model üzerinde yapılan analizlerde ise çarpma zonunda oluşan maksimum dalga yüksekliği 35 m, karşı kıyıdaki ilerleme miktarları düşey ve yatay mesafeler için sırasıyla 97 ve 218 m, baraj gövdesine ulaşan dalga yüksekliği 4.5 m olarak hesaplanmıştır. Sonuçlar yıllara bağlı olarak biriken sedimentin taban topografyasını değiştirdiği, bu durumun da dalga heyelan kaynaklı dalgaların yüksekliğini arttırdığı görülmüştür. Bu durum itki dalgası analizlerinde barajın ilk dönemki topografyası dikkate alınarak yapılacak analizlerin yanıltıcı olabileceğini, zamanla birikecek sediment dikkate alınarak analizlerin belirli aralıklarla tekrarlanması gerektiğini net olarak ortaya koymaktadır