Hicrî ilk üç asırda Mekke'de hadis rivayeti

Tez, ilk olarak risaletten itibaren İslam medeniyeti için büyük önem taşıyan Mekke şehrinin sosyal, siyasî, ilmî ve kültürel yapısını incelemiştir. İkinci ve üçüncü bölümü ise ana konuyu yani Mekke'de hadis ilminin nasıl teşekkül ettiği, hangi sahâbî ve tâbiîlerin burada yaşadığı ve bu ilim hayatına katkı sunduğu, bu isimlerin talebeleri, rivayetleri, tespit edilen rivayet lafızlarının hadis tarihi hakkıdaki bilgilerle uyumu gibi konular oluşturmaktadır. Tezde ilk üç asırda hadis ilmine katkı sunan muhaddis, hâfız ya da râvilerin katkılarının boyutları belirlenmeye çalışılmıştır. Netice olarak hadis tarihi ile ilgili yerleşik bilgilere mutabık biçimde tâbiûn ve etbâ döneminin zirve devir olduğu görülmüştür. Etbâu'l-etbâ tabakası olarak zikredilebilecek hicrî 210'dan itibaren ise eser sahibi râviler ve rivayet yekûnu artmış olmakla birlikte hicrî üçüncü asrın sonlarına doğru Mekke'de hadis ilmine emek verenlerin sayısında azalma olduğu tespit edilmiştir. Nitekim Zehebî buna uygun olarak ilmin hicrî üçüncü asırdan sonra Mekke ve Medine'den ekseriyetle diğer emsâra kaydığını zikretmiştir.