Hilenin tespit edilmesi ve önlenmesinde iç denetimin rolü: Otomotiv sektöründe görev yapan iç denetçiler üzerine bir araştırma

Hile, etik ilkelere ve yasal düzenlemelere aykırı olarak kazanç sağlama ya da bir tarafı zarara uğratma amacı güden yanıltıcı, sahte veya haksız uygulamaları içeren eylemler bütünüdür. Hileler, iş dünyasında çıkar çatışmalarından finansal raporlamaların manipülasyonuna kadar geniş bir alanda kendini göstermektedir. Bu tür usulsüzlükler, maddi kayıplara neden olmanın ötesinde işletmelerin kurumsal itibarını zedelemekte, işçi ve işveren arasındaki güveni sarsarak örgüt içi ilişkileri olumsuz etkilemektedir. İşletmeler, hile riskini minimize etmek, hileyi tespit etmek ve önlemek amacıyla iç denetim sistemlerinden destek almaya yönelmektedir. Bu çalışmanın amacı, hilenin tespit edilmesi ve önlenmesi kapsamında iç denetim sistemlerinin üstlendiği rolü ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda, hile, iç kontrol, iç denetim, hilenin tespiti ve önlenmesi konularında kavramsal çerçeve oluşturulmuş, akabinde teorik bilgileri gerçek dünya uygulamalarıyla birleştirmek adına bir saha çalışması yapılmıştır. Çalışmada, otomotiv sektöründe faaliyet gösteren üretici bir markanın Türkiye distribütörüne bağlı yetkili satıcı ve servislerinde görev alan iç denetçilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışma, hile olgusunu denetçilerin gözünden değerlendirmesi yönüyle önem taşımaktadır. Araştırmanın örneklemi, olasılıklı olmayan ölçüt örnekleme yöntemi kullanarak belirlenmiş ve 10 katılımcıya ulaşılmıştır. Görüşmelerden elde edilen dökümler, nitel bir analiz programı olan Maxqda 2024 programına aktarılmış ve nitel analiz yöntemlerinden tematik analiz kullanılarak kodlanmıştır. Kodlama süreci sonucunda 11 tema, 62 kod ve 15 alt kod belirlenmiş ve ulaşılan çıktılar görsel olarak sunulmuştur. Çalışma bu yönüyle, iç denetim birimlerinin hile karşısında nasıl bir rol oynadığını somut verilerle ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, iç denetim sistemlerinin hilenin tespiti ve önlenmesinde yüksek bir başarı sağladığını ve denetçilerin varlığının dahi caydırıcı bir unsur olarak hile riskini önemli ölçüde azalttığını göstermektedir. Araştırma sonuçları, iç kontrol mekanizmalarıyla desteklenen iç denetim sistemlerinin daha verimli bir şekilde işlediğini ve daha güçlü bir koruma sağladığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, işletmelerin sürdürülebilir başarı ve uzun vadeli güvenilirlik hedeflerine ulaşabilmesi için, güçlü bir iç denetim sisteminin yalnızca bir gereklilik değil, aynı zamanda stratejik bir öncelik olduğu sonucuna ulaşılmıştır.