Hilmi Ziya Ülken düşüncesinde Tanrı'nın varlığına ait deliller

İlkçağ'dan itibaren günümüze kadar olan süreçte önemini yitirmeyen varlık kavramı, felsefenin üç ana konusundan birisidir. Doğa felsefesinde her şeyin ana maddesi ilk varlık, ilk ilke olarak kabul edilir. Bu ilk ilke, doğanın dışına çıkılmadan, var olan, gözle görünen şeylerde aranmıştır. Sokrates (MÖ 469-399), Platon (MÖ 427-347) ve Aristoteles (MÖ 384-322) gibi filozoflar düşünce tarihinin seyrini değiştirerek ilk varlığı, doğanın dışında arayarak soyut bir düzleme taşımışlardır. İlerleyen dönemlerde tek tanrılı dinlerin yayılmasıyla birlikte ilk varlık kavramının yerini Tanrı kavramı almıştır. Tanrı kavramını ele alan filozoflar onun varlığına dair kanıtlamalar getirmişlerdir. Cumhuriyet döneminde yetişmiş en önemli düşünürlerden biri olan Hilmi Ziya Ülken, felsefe alanında yaptığı çalışmalarla, ülkemizin bu konuda ilerleyişinde etkili isimlerden biri olmuştur. Yaptığı tercüme faaliyetlerinin yanında, yazdığı kitap, makale ve çıkardığı dergiler, bu önemli katkılardan bazılarıdır. Bu tezin ana konusu; Hilmi Ziya Ülken'in Tanrı'nın varlığına dair ortaya konan delillere bakış açısıdır. Bu bağlamda onun felsefi eserlerinde inceleme yapılarak, ortaya çıkan sonuçların tezle birlikte sunulması amaçlanmıştır. Ülken, Tanrı'yı kanıtlama çalışmalarında klasik akli deliller yerine modern kanıtlamalardan ahlak, dini tecrübe ve estetik delilini daha doğru bulmaktadır. O, Tanrı'nın kanıtlanmasının epistemolojik açıdan ele alınmasını doğru bulmayıp, inanç meselesi olarak ele almasına rağmen modern delillere karşı yaptığı savunmalar, bu konuyu farklı boyutlara taşımaktadır.