Hipertansiyon hastalarının öz etkililik düzeyine göre ilaç uyumunun değerlendirilmesi

Amaç: Çalışmamıza Akdeniz Üniversitesi Hastanesi polikliniklerine başvuran, çalışmaya katılmayı kabul eden ve onam veren 18 yaş üzeri hipertansiyon hastalığı olan kişiler dahil edilmiştir. Hipertansiyon hastalığı olan kişilerin öz etkililik düzeyleri ile ilaç tedavisine uyumu arasındaki ilişki ve bunları etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel çalışma olan araştırmamız, anket yoluyla yüz yüze uygulanmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden katılımcılara sosyodemografik özellikleri, öz etkililik düzeyini değerlendirmek amacıyla Hipertansiyon Öz Etkililik Ölçeği ve ilaç uyumlarını belirlemek amacıyla Modifiye Morisky Ölçeği yüz-yüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics 25 © Copyright SPSS Inc. 1989, 2017 yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan 307 katılımcının yaş ortalaması 56,67±11,21 yıldır. Katılımcıların %61,9'u kadın, %74,9'u evli, %34,9'u ilköğretim ve üniversite mezunudur. Katılımcıların %56,4'ünün gelir düzeyinin giderine denk olduğu, %43,6'sı eş ve çocuklarıyla birlikte yaşadığı, %35,2'sinin en az 5 en fazla 14 yıldır hipertansiyon hastalığı tanısı olup %81,8'inin evde tansiyon aletine sahip olduğu saptanmıştır. Katılımcıların %45,3'ü hiç egzersiz yapmamış, %47,2'si hiç sigara kullanmamış, %89,3'ü hiç alkol içmemiştir. Hastaların Hipertansiyon Öz Etkililik Ölçeği skoru ortalama 56,4±8,65 olarak hesaplanmış, Modifiye Morisky Ölçeği'ne göre hastaların %76,9'u yüksek motivasyonlu ve %84'ü yüksek bilgili olarak gruplandırılmıştır. Yüksek motivasyon ve yüksek bilgi kategorilerinde yer alan hastaların Hipertansiyon Öz Etkililik Ölçeği Skoru, düşük motivasyon ve düşük bilgi kategorilerinde yer alan hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p<0,001). Katılımcıların eğitim düzeyleri ile ilaç uyumu bilgi düzeyi puanı arasında anlamlı ilişki tespit edilmiştir (p=0,019). İlköğretim mezunu, lise mezunu ve üniversite mezunu hastalar okuryazar olmayan hastalara göre anlamlı şekilde daha yüksek oranda yüksek bilgili kategorisinde yer almıştır. Katılımcıların tansiyon aletine sahip olması, egzersiz yapması ve sigara kullanımı ile hipertansiyon öz etkililik puanı arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır (sırasıyla p=0,004, p<0,001ve p=0,004). Sonuç ve Öneriler: Hipertansiyon toplumda görülme sıklığı yüksek, ciddi komplikasyonları olan kronik bir hastalıktır. Kan basıncı regülasyonunun sağlanması ve komplikasyonların önlenmesi açısından hastaların tanı aldıktan sonra desteklenmesi, öz etkililiklerinin dolayısıyla hastalıkla baş etme kapasitelerinin geliştirilmesi, ilaç uyumlarının artırılması önemlidir. Bizim çalışmamızda hastaların ilaç uyumu hakkında bilgi ve motivasyon düzeyi ile öz etkililik puanlarının yüksek olduğu saptanmıştır. Hipertansiyon yönetiminin başarısı için hipertansif hasta ve ailesinin güçlendirilmesi konusunda danışmanlık sağlanması, hastaların ilaç uyumlarını ve öz etkililiklerini artırıcı girişimlerin planlanması önerilebilir. Anahtar kelimeler: Hipertansiyon, bilgi düzeyi, motivasyon, öz etkililik, ilaç uyumu.