HPV açısından risk grubunda olan 18-26 yaş arası kadınlarda HPV aşısı yaptırma niyetinin yordayıcılarının bütünleşik davranış modeli ve önlemleri benimseme süreci modeli çerçevesinde incelenmesi

HPV, cinsel yolla bulaşan ve bazı türleri serviks kanseri ve genital siğiller gibi fiziksel sorunlarla ilişkilendirilen bir virüstür. HPV enfeksiyonu ve ilişkili hastalıklar, psikososyal sorunları da beraberinde getirmekte ve hayatı birçok açıdan zorlaştırmaktadır. Cinsel yolla bulaşan virüsler arasında en sık görülen virüslerden biri olan HPV açısından kadın üniversite öğrencileri en riskli yaş grubunda yer almaktadır. Virüse karşı korunmanın en etkili yolu aşılama olsa da, bu grupta aşı yaptırma oranları düşük bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, risk grubunda bulunan 18-26 yaş arası kadın üniversite öğrencilerinin HPV aşısı yaptırma niyetini etkileyen faktörlerin Bütünleşik Davranış Modeli (BDM) ve Önlemleri Benimseme Süreci Modeli (ÖBSM) çerçevesinde incelenmesidir. Çalışmanın amacı doğrultusunda BDM'nin önerileri dikkate alınarak, öncelikle nitel bir ön çalışma yapılarak hedef grubun HPV aşısı yaptırmanın sonuçlarına dair duygu ve inançları, sosyal normları ve kontrol inançları ortaya çıkarılmıştır. Bu inançlar, BDM'nin yapılarını değerlendirmek üzere geliştirilen gruba özgü bataryanın içeriğini oluşturmuştur. Oluşturulan batarya, üç dozdan oluşan HPV aşısını henüz yaptırmamış 355 kadın üniversite öğrencisi tarafından yanıtlanmıştır. Bataryada yer alan ölçeklerin psikometrik özelliklerini incelemek amacıyla yapılan analizler, ölçeklerin geçerlik ve güvenirlik açısından yüksek değerlere sahip olduğuna dair kanıtlar sunmuştur. BDM'nin aşı niyeti üzerindeki açıklayıcılığına dair bulgular, modelin HPV aşısı yaptırma niyetinin %68'ini açıkladığını göstermiştir. Buna göre, aşı yaptırmaya yönelik daha olumlu tutuma, sosyal çevredeki önemli kişilerin aşı yaptırma davranışını destekleyeceğine dair daha yüksek destekleyici buyruksal norma ve engellere rağmen aşıyı yaptırabileceğine dair daha yüksek öz yeterliğe sahip olan kadın üniversite öğrencilerinin aşı yaptırma niyetleri daha yüksek olmaktadır. Karşıt buyruksal norm, tanımlayıcı norm ve algılanan kontrol yapılarının ise etkisi anlamlı bulunmamıştır. Bununla birlikte, bataryada yer alan ölçekler araçılığıyla, BDM yapılarının altında yatan spesifik inançlar arasından niyeti açıklayan spesifik inançların ortaya çıkarılmasıyla, tüm BDM yapılarının altında, müdahalelerde hedeflenebilecek önemli inançların bulunduğu görülmüştür. Ardından, niyet süreci aşamalandırılarak, örneklemin ÖBSM'ye göre evre dağılımı incelenmiş ve katılımcıların büyük bir çoğunluğunun, HPV aşısı yaptırmaya en uzak iki evre olan HPV aşısına yönelik durumdan habersizlik (%28.7) ve HPV aşısına karşı ilgisizlik evresinde (%42.5) olduğu bulunmuştur. ÖBSM temel alınarak yapılan analizlerin bulgularına göre, modelin, kişilerin davranışa karar sürecinde farklı evrelerde yer alabileceğine ve farklı evrelerdeki kişilerin farklı müdahalelere ihtiyaç duyabileceğine dair öngörüleri desteklenmiştir. ÖBSM'nin evrelendirme sistemi ve BDM'nin yapıları bir arada ele alınarak, HPV Aşısından Habersizlik, HPV Aşısına Karşı İlgisizlik ve HPV Aşısı Yaptırma Konusunda Kararsızlık evrelerinde bulunan kişilerle yapılabilecek müdahaleler için modele dayalı ve evreye özgü müdahale içerikleriyle ilgili önerilerde bulunulmuş ve bulgular literatür kapsamında tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Bütünleşik Davranış Modeli, Önlemleri Benimseme Süreci Modeli, HPV, HPV aşısı yaptırma niyeti, kadın üniversite öğrencileri