Kentsel alanlardaki yoksunlukları aşmak için bir strateji olarak insani mimarlık

İnsanlık, tarihin her döneminde doğal felaketlerden insan kaynaklı krizlere kadar pek çok zorluğa tanık olmuşur. Bu felaketlerin artan sıklığı ve etkisi, çevrenin ihmali, hastalıklar, siyasi çatışmalar ve endüstriyel kazalar gibi etkenlerle ilişkilendirilmektedir. Bu koşullar, büyük insan hareketlerine yol açmakta ve bu hareketler sonucunda insanlar, yer değiştirdikleri ya da ikamet ettikleri bölgelerde pek çok yoksunlukla karşılaşmaktadır. Bu noktada, yoksunluk kavramı, bilinenin aksine yalnızca maddesel yoklukla veya kaynak erişiminden mahrum kalmakla sınırlanmayıp, aynı zamanda insanın ihtiyaç duyduğu tüm fenomenlerin ve hizmetlerin eksikliğini işaret etmektedir. Bu yoksunluklar arasında barınma sorunları, gecekondulaşma, yeşil alan eksikliği, kamusal hizmetlere kısıtlı erişim, verimli arazilerin yok oluşu, istihdam problemleri gibi belirgin fiziksel mahrumiyetlerin yanı sıra, mekânsal algı kaybı, aidiyet eksikliği ve toplumsal bellekte yaşanan olumsuz değişimler mevcuttur. Söz konusu yoksunluk kavramı her ne kadar literatür çalışmalarında ekonomi ve finans gibi disiplinlerin başlıca çalışma alanı olarak bilinse de yoksunluğun bahsedilen ve çoğaltılabilir bu gibi dışavurumları kavramın mimarlık disiplinindeki varlığını açıkça göstermektedir. Yoksunluk kavramının kentleri ve dolayısıyla bireyleri tesiri altına alması, kentsel alanlarda yaşanan mağduriyetleri her geçen gün daha ciddi boyutlara ulaştırmaktadır. Bu yoksunluklar sebebiyle kentlerin bireye ve topluma sağlayamadığı imkanlara çözüm sunmak için acil ve geçici hamleler iyi niyetli çabalar olsa da yoksunluğun kentsel alanlardaki varlığını tamamıyla yok edememektedir. Temelde doğada yaşanan ve canlı habitatlarına, kentlere ve gündelik yaşamın akışına sirayet eden bu olgu için çözümün, doğanın bir parçası olan insandan geçtiği kabul edilmelidir. İnsanı doğadan ayırmak mümkün değildir, bu sebeple insan yoksunluk ile olan kaotik ilişkinin hem sorun hem çözüm aşamalarında hep var olacaktır. Tez, bu sebeple insanı ve onun yaşam alanlarını dolaylı veya direkt olarak etkileyen yoksunluklara iyileştirici öneriler getirmek için, insanı yüceltmeyi ve insanı işbirlikçisi olarak görmeyi ilke edinmiş görece yeni bir yaklaşım olan İnsani Mimarlık'ı incelemeyi amaçlamaktadır. İnsani Mimarlık, yalnızca insan için değil insan ile birlikte çalışmayı hedefleyen bir yaklaşımdır. Bu sayede insanı çalışma ortamına dahil ederek, toplumun ve bireyin ihtiyaçlarına cevap verirken değerleri ve kültürü korumayı amaçlar. Bu bağlamda, çalışmanın kapsamı yoksunluk kavramının mimarlık disiplinindeki yerini ve etkilerini anlamak ve sorun olarak ortaya konan bu durumlara çözüm sunmak için kolektif çabanın bir ürünü olan İnsani Mimarlık yaklaşımına yoğunlaşmaktır. Çalışmanın dikkat çekmek istediği, bu yaklaşımın teorik ve pratik bağlamda günümüz kentsel alan yoksunluklarına karşı insani perspektiften bakma prensibinin, mimarlık disiplininde daha geniş kitlelerce benimsenmesi için öncü model teşkil etmesidir. Tez, mimarlıkta birleştirici ve iyileştirici katkıların ortaya konmasında İnsani Mimarlık'ın duyarlı tavrını, yaklaşımın destekçileri ile birlikte incelemektedir. Anahtar Kelimeler: Yoksunluk, Kentleşme, İnsani Mimarlık, Toplum Bilinci, Yaşanabilir Kentler