İbn hişâm'ın es-sîretü'n-nebeviyye'sinde sahâbe bilgisi

İslâm adına bugün elimizde Kur'ân-ı Kerîm'den başka güvenilir yazılı bilgi kaynakları varsa bunu her şeyden önce Hz. Peygamber'in (s.a.s.) değerli ashâbına borçluyuz. Gerek tarih gerekse hadis kaynakları gibi çok geniş bir zemine yayılmış ashâb bilgisiyle alakalı, dağınık halde bulunan veriler, sonraki dönemlerde bir araya toplanmış ve müstakil eserler meydana getirilmiştir. Tarih grubuna giren siyer kaynakları, ashâb bilgisinin bulunduğu en önemli eserlerdendir. Bu manada İbn Hişâm (ö.218/833) gibi oldukça erken dönem bir müellifin eseri de sonraki dönemlere birçok açıdan kaynaklık etmiştir. ?İbn Hişâm'ın es-Sîretü'n-nebeviyye'sinde Sahâbe Bilgisi? isimli bu tezin amacı, sahâbe bilgisinin önemli kaynaklarından biri olan böylesi bir eserde, sahâbe ile ilgili ne tür bilgilerin yer aldığı, bunların nasıl verildiği, bu eserde yer alan sahâbîlerin tespiti ve eserin bu yönüyle sonraki eserlere etkisini incelemektir. Bu çalışmada öncelikle usul eserlerindeki sahâbî olma şartları sıralanmış, sonra da bunlara kıyasla eserde geçen isimlerin sahâbi olup olmadıklarını tespit edebileceğimiz hususlar taranmıştır. Bizzat SHB maddesiyle tespit edilenlerin yanı sıra herhangi bir şekilde beraberliğe işaret eden ifadeler bulunmuş ve bunların sahâbî tespitinde nasıl kaynaklık ettikleri gösterilmiştir. İbn Hişâm'ın bizzat kendisinin sahâbîdir dediklerine de işaret edilmiştir. Tespit edilen sahâbî olabilme ölçütlerine kıyasla eser taranmış ve İbn Hişâm'a göre sahâbî olan isimler bulunmuştur. Bunlar, isimleri belli olanlar ve olmayanlar şeklinde ikili bir liste halinde sunulmuştur. İsimleri bilinen 703 erkek ve 56 kadın sahâbî ismi sıralanmıştır. Daha sonra ise künye, falanın annesi vb. gibi ifadelerle nitelenen, isimleri belli olmayan 168 sahâbî de zikredilmiştir. Ayrıca es-Sîretü'n-nebeviyye'de zikredilen Akabe, Bedir, Uhud? ehli gibi bazı sahâbî gruplarına ve şemâil vb. bir takım sahâbî bilgisinin muhtevasına dair eserde zikredilen verilere de değinilmiştir. es-Sîretü'n-nebeviyye'de ashâb bilgisine dair bir hayli veri bulunmaktadır. İlk döneme ait böylesi bir siyer kaynağının sonraki dönemlere de oldukça ışık tuttuğunu söyleyebiliriz. Anahtar kelimeler: İbn Hişâm, es-Sîretü'n-nebeviyye, Sahâbe, Sâhâbe Bilgisi