İbn Sînâ felsefesinde varlık ve mahiyet ilişkisi

Bu çalışma İbn Sînâ felsefesine göre varlık-mahiyet ilişkisinin ne olduğu sorusunu konu edinir. Dolayısıyla bu çalışma, Tanrı ve O'nun dışındaki varlıklar için varlık-mahiyet ilişkisinin ne olduğu sorusunu sorar ve bu sorunun çözümünü ayrıntılı olarak inceler. Bu çerçevede çalışma, üç bölüm olarak şu şekilde belirlenmiştir: 1) Varlık, 2) mahiyet, 3) varlık-mahiyet ilişkisi. Birinci ve ikinci bölümlerde varlık ve mahiyet ile en yakından ilgili kavramlar incelenmiştir. Birinci bölümde 1) Varlık, 2) yokluk, 3) varlık türleri, 4) 'varlık'ın derecelenmesi, 5) varlık-kategoriler ilişkisi, 6) cevher, 7) arazlar, 8) 'varlık'ın hakikati ele alınmıştır. İkinci bölümde ise 1) Mahiyet, 2) mahiyet-tanım ilişkisi, 3) mahiyet-hakikat ilişkisi, 4) mahiyet-zât ilişkisi, 5) mahiyet-sûret ilişkisi, 6) imkân, 7) mahiyet-imkân ilişkisi, 8) mahiyetin nedenleri ele alınmıştır. Bu başlıkların tümü, bilfiil var olan bir şeyin mahiyetinin 'dış dünya' ve 'kavram' olarak iki varoluş tarzındaki hallerinin çözümlenebilmesi için söz konusu edilmiştir. Bu durum, var olan bir şeyin varlığı ve mahiyeti arasındaki ilişkinin tüm yönleriyle çözümlenebilmesi için gerekli olmuştur. Üçüncü bölümün içeriği ise şu şekilde belirlenmiştir: 1) Kavram (tasavvur), 2) kavram-mahiyet ilişkisi, 3) kavram-varlık ilişkisi, 4) kavram-tanım ilişkisi, 5) varlığı zorunluda varlık-mahiyet ilişkisi, 6) varlığı mümkünde varlık-mahiyet ilişkisi, 7) İbn Sînâ'nın ilk dönem eserlerinde varlık-mahiyet ilişkisi, 8) et-Ta'lîkât ve el-Mübâhasât'ta varlık-mahiyet ilişkisi. Varlığı mümkün olanda varlık-mahiyet ayrımı kavramsal bir ayrım olduğu için 'kavram'ın (tasavvur), ilk dört başlık altında ayrıntılı olarak incelenmesi gerekli olmuştur. Beşinci ve altıncı başlıklar ise bu iki başlık öncesindeki tüm içeriğin toparlanması ile varlığı zorunlu ve varlığı mümkünün varlığı ve mahiyeti arasındaki ilişkinin ne olduğu sorusunun çözümüne ayrılmıştır.