İbn Sînâ'da konu, ilke ve mesele

Bu tez çerçevesinde İbn Sînâ'nın (v. 428/1037) Burhân Kitabı merkeze alınarak, bilimlerin üç sacayağını oluşturan konu, ilke ve mesele kavramları incelenecektir. Felsefe tarihinde ilk kez Aristoteles (v. m.ö. 322) tarafından vazedilmiş olan bu üç kavram, genel olarak bir bilimin araştırma sahasını ve bu araştırması sırasında dayanması gereken esasları belirlemektedir. Böylece bilimlerin birbirinden ayrılması ve her bilimin var olanların bir kısmını incelemesi mümkün olmaktadır. Bu anlamda söz konusu üç kavram, sadece felsefî disiplinlerin değil, şer'î ilimlerin de kayıtsız kalmadığı bir bütünlük arz etmektedir. Öyle ki, müteahhir dönem İslâm düşüncesinde bu üçüyle temellendirilmemiş bilgiler topluluğu, ilim veya bilim olarak da anılmamıştır. Dolayısıyla bu üç kavram, adeta bilimsel bir faaliyetin ölçüsü olarak kabul edilmiştir. Çalışmamızın ilk bölümünde, ilke kavramının mahiyeti ve farklı cihetlerden sınıfları incelenmiştir. Böylece öncelikle epistemolojik açıdan bir şeyleri bilmenin imkânı vazedilerek bilimsel bir faaliyete zemin hazırlanmış, daha sonra ilkeler, bilimsel anlamda ele alınmıştır. İkinci bölümde ise, konu kavramının izi sürülmüştür. Bu bağlamda bilimlerin birbirinden ayrışmasını sağlayan konularının mahiyetleri ele alınmış, farklı itibarlara göre sınıfları incelenmiştir. Son olarak bir bilimin meselelerine dair ayrıntılı bir analiz yapılmış, o bilimde kurulan bir önermenin konusu ve yükleminin neler olabileceği örneklerle belirtilmiştir. Bunun bir uzantısı olarak zâtî arazlar bahsi, İbn Sînâ sonrası literatür de göz önünde bulundurulmak sûretiyle ele alınmıştır. Ardından genel bir değerlendirmenin yapıldığı sonuç bölümüyle çalışma sonlandırılmıştır.